ब्रह्मणा वै मुखात्सृष्टा जया देवाः प्रजेप्सया। सर्वे मन्त्रशरीरास्ते स्मृता मन्वन्तरेष्विह।।

brahmaṇā vai mukhātsṛṣṭā jayā devāḥ prajepsayā| sarve mantraśarīrāste smṛtā manvantareṣviha||

दर्शश्च पौर्णमासश्च बृहत्साम रथन्तरम। चितिश्च सुचितिश्चैव ह्याकूतिः कूतिरेव च।।

darśaśca paurṇamāsaśca bṛhatsāma rathantaram| citiśca sucitiścaiva hyākūtiḥ kūtireva ca||

विज्ञातश्चैव विज्ञाता मना यज्ञश्च द्वादशः। दाराग्निहोत्रसंबन्धं वितत्य यजतेति च।।

vijñātaścaiva vijñātā manā yajñaśca dvādaśaḥ| dārāgnihotrasaṃbandhaṃ vitatya yajateti ca||

एवमुक्त्वा तु तान्ब्रह्मा तत्रैवान्तरधात्प्रभुः। ततस्ते नाभ्यनन्दन्त तद्वाक्यं परमेष्ठिनः।।

evamuktvā tu tānbrahmā tatraivāntaradhātprabhuḥ| tataste nābhyanandanta tadvākyaṃ parameṣṭhinaḥ||

संन्यस्येह च कर्माणि वासनाः कर्मजाश्च वै। यमेष्वंवावन्तिष्ठन्ते दोषं दृष्ट्वा तु कर्मसु।।

saṃnyasyeha ca karmāṇi vāsanāḥ karmajāśca vai| yameṣvaṃvāvantiṣṭhante doṣaṃ dṛṣṭvā tu karmasu||

क्षयाति शययुक्तं च ते दृष्ट्वा कर्मणां फलम। जुगुप्संतः प्रसूतिं च निःसत्त्वा निर्ममाभवन।।

kṣayāti śayayuktaṃ ca te dṛṣṭvā karmaṇāṃ phalam| jugupsaṃtaḥ prasūtiṃ ca niḥsattvā nirmamābhavan||

अजन्म काङ्क्षमाणास्ते निर्मुक्ता दोषदर्शिनः। अर्थं धर्मं च कामं च हित्वा ते वै व्यवस्थिताः।।

ajanma kāṅkṣamāṇāste nirmuktā doṣadarśinaḥ| arthaṃ dharmaṃ ca kāmaṃ ca hitvā te vai vyavasthitāḥ||

परमं ज्ञानमास्थाय तत्संक्षिप्य सुसंस्थिताः। तेषां तु तमभिप्रायं ज्ञात्वा ब्रह्मा तु कोपितः।।

paramaṃ jñānamāsthāya tatsaṃkṣipya susaṃsthitāḥ| teṣāṃ tu tamabhiprāyaṃ jñātvā brahmā tu kopitaḥ||

तानब्रवीत्ततो ब्रह्मा निरुत्साहान्सुरानथ। प्रजार्थमिह यूयं वै मया सृष्टाः स्थ नान्यथा।।

tānabravīttato brahmā nirutsāhānsurānatha| prajārthamiha yūyaṃ vai mayā sṛṣṭāḥ stha nānyathā||

प्रसूयध्वं यजध्वं चेत्युक्तवानस्मि वः पुरा। यस्माद्वाक्यमनादृत्य मम वैराग्यमास्थिताः।।

prasūyadhvaṃ yajadhvaṃ cetyuktavānasmi vaḥ purā| yasmādvākyamanādṛtya mama vairāgyamāsthitāḥ||

जुगुप्समानाः स्वं जन्म संततिं नाभ्यनन्दत। कर्मणां न कृतो ऽभ्यासो ह्यमृतत्वाभिकाङ्क्षया।।

jugupsamānāḥ svaṃ janma saṃtatiṃ nābhyanandata| karmaṇāṃ na kṛto 'bhyāso hyamṛtatvābhikāṅkṣayā||

तस्माद्यूयमिहावृत्तिं सप्तकृत्वो ह्यवाप्स्यथ। ते शप्ता ब्रह्मणा देवा जयास्तं वै प्रसादयन।।

tasmādyūyamihāvṛttiṃ saptakṛtvo hyavāpsyatha| te śaptā brahmaṇā devā jayāstaṃ vai prasādayan||

क्षमास्माकं महादेव यदज्ञानात्मकं प्रभो। प्रणतान्वै सानुनयं ब्रह्मा तानब्रवीत्पुनः।।

kṣamāsmākaṃ mahādeva yadajñānātmakaṃ prabho| praṇatānvai sānunayaṃ brahmā tānabravītpunaḥ||

लोके ऽप्यथानुभुञ्जीत कः स्वातन्त्र्यमिहार्हति। मयागतं तु सर्वं हि कथमच्छन्दतो मम।।

loke 'pyathānubhuñjīta kaḥ svātantryamihārhati| mayāgataṃ tu sarvaṃ hi kathamacchandato mama||

प्रतिपत्स्यन्ति भूतानि शुभं वा यदि वोत्तरम। लोके यदपि किञ्चिद्वैशं वा शं वा व्यवस्थितम।।

pratipatsyanti bhūtāni śubhaṃ vā yadi vottaram| loke yadapi kiñcidvaiśaṃ vā śaṃ vā vyavasthitam||

बुद्ध्यात्मना मया व्याप्तं को मां लोके ऽतिवर्त्तयेत। भूताना मीहितं यच्च यच्चाप्येषां विचिन्तितम।।

buddhyātmanā mayā vyāptaṃ ko māṃ loke 'tivarttayet| bhūtānā mīhitaṃ yacca yaccāpyeṣāṃ vicintitam||

तथोपचरितं यच्च तत्सर्वं विदितं मम। मया बद्धमिदं सर्वं चजगत्स्थावरजङ्गमम।।

tathopacaritaṃ yacca tatsarvaṃ viditaṃ mama| mayā baddhamidaṃ sarvaṃ cajagatsthāvarajaṅgamam||

आशामयेन बन्धेन कस्तं छेत्तुमिहोत्सहेत। यस्माद्वहति दृप्तो वै सर्वार्थमिह नान्यथा।।

āśāmayena bandhena kastaṃ chettumihotsahet| yasmādvahati dṛpto vai sarvārthamiha nānyathā||

इति कर्माण्यनारभ्य कामं छन्दाद्विमोक्षते। एवं संभाष्य तान्देवान जयानध्यात्मचेतसः।।

iti karmāṇyanārabhya kāmaṃ chandādvimokṣate| evaṃ saṃbhāṣya tāndevān jayānadhyātmacetasaḥ||

अथ वीक्ष्य पुनश्चाह ध्रुवं दड्यान्प्रजापतिः। यस्मान्मानभिसंधाय सन्यासादिः कृतः सुराः।।

atha vīkṣya punaścāha dhruvaṃ daḍyānprajāpatiḥ| yasmānmānabhisaṃdhāya sanyāsādiḥ kṛtaḥ surāḥ||

तस्मात्स विपुलायत्तो व्यापारस्त्वथ मत्कृतः। भविता च सुखोदर्के दिव्यभावेन जायताम।।

tasmātsa vipulāyatto vyāpārastvatha matkṛtaḥ| bhavitā ca sukhodarke divyabhāvena jāyatām||

आत्मच्छन्देन वो जन्म भविष्यति सुरोत्तमाः। मन्वन्तरेषु संसिद्धाः सप्तस्वाविर्भविष्यथ।।

ātmacchandena vo janma bhaviṣyati surottamāḥ| manvantareṣu saṃsiddhāḥ saptasvāvirbhaviṣyatha||

वैवस्वतान्तेषु सुरास्तथा स्वायंभुवादिषु। एवं च ब्रह्मणा तत्र श्लोको गीतः पुरातनः।।

vaivasvatānteṣu surāstathā svāyaṃbhuvādiṣu| evaṃ ca brahmaṇā tatra śloko gītaḥ purātanaḥ||

त्रयी विद्या ब्रह्ममयप्रसूतिः श्राद्धं तपो यज्ञमनुप्रदानम। एतानि नित्यैः महसा रजोभिर्भूत्वा विभुर्वसते ऽन्यत्प्रशस्तम।।

trayī vidyā brahmamayaprasūtiḥ śrāddhaṃ tapo yajñamanupradānam| etāni nityaiḥ mahasā rajobhirbhūtvā vibhurvasate 'nyatpraśastam||

एवं श्लोकार्थमुक्त्वा तु जयान्देवानथाब्रवीत। वैवस्वतेंऽतरेतीते मत्समीपमिहैष्यथ।।

evaṃ ślokārthamuktvā tu jayāndevānathābravīt| vaivasvateṃ'taretīte matsamīpamihaiṣyatha||

ततो देवस्तिरोभूत ईश्वरो ङ्यकुतोभयः। प्रपन्नाधारणामाद्यां युक्त्वा योगबलान्विताम।।

tato devastirobhūta īśvaro ṅyakutobhayaḥ| prapannādhāraṇāmādyāṃ yuktvā yogabalānvitām||

ततस्तेन रुषा शप्तास्ते ऽभवन्द्वादशाजिताः। जया इति समाख्याताः कृता एवं विसन्निभाः।।

tatastena ruṣā śaptāste 'bhavandvādaśājitāḥ| jayā iti samākhyātāḥ kṛtā evaṃ visannibhāḥ||

ततः स्वायंभुवे तस्मिन्सर्गे ऽतीते तु वै सुराः। पुनस्ते तुषिता देवा जाताः स्वारोचिषेंऽतरे।।

tataḥ svāyaṃbhuve tasminsarge 'tīte tu vai surāḥ| punaste tuṣitā devā jātāḥ svārociṣeṃ'tare||

उत्तमस्य मनोः पुत्राः सत्यायां जज्ञिरे तदा। ततः सत्याः स्मृता देवा औत्तमे चान्तरे मनोः।।

uttamasya manoḥ putrāḥ satyāyāṃ jajñire tadā| tataḥ satyāḥ smṛtā devā auttame cāntare manoḥ||

हरिण्यां नाम तुषिता जज्ञिरे द्वादशेव तु। हरयोनाम ते देवा यज्ञभाजस्तदाभवन।।

hariṇyāṃ nāma tuṣitā jajñire dvādaśeva tu| harayonāma te devā yajñabhājastadābhavan||

ततस्ते हरयो देवाः प्राप्ते चारिष्ठवेन्तरे?।। विकुण्ठायां पुनस्ते वै वरिष्ठा जज्ञिरे सुराः।।

tataste harayo devāḥ prāpte cāriṣṭhaventare?|| vikuṇṭhāyāṃ punaste vai variṣṭhā jajñire surāḥ||

वैकुण्ठा नाम ते देवाः पञ्चमस्यान्तरे मानोः। ततस्ते वै पुनर्देवा वैकुण्ठाः प्राप्य चाक्षुषम।।

vaikuṇṭhā nāma te devāḥ pañcamasyāntare mānoḥ| tataste vai punardevā vaikuṇṭhāḥ prāpya cākṣuṣam||

ततस्ते वै पुनः साध्याः संक्षीणे चाक्षुषेन्तरे। उपस्थिते पुनः सर्गे मनोर्वैवस्वतस्य ह।।

tataste vai punaḥ sādhyāḥ saṃkṣīṇe cākṣuṣentare| upasthite punaḥ sarge manorvaivasvatasya ha||

अंशेन साध्यास्ते ऽदित्यां मारीचात्कश्यपात्पुनः। जज्ञिरे द्वादशादित्या वर्त्तमानेन्तरं सुराः।।

aṃśena sādhyāste 'dityāṃ mārīcātkaśyapātpunaḥ| jajñire dvādaśādityā varttamānentaraṃ surāḥ||

यदा चैते समुत्पन्नाश्चाक्षुषस्यान्तरे मनोः। शप्ताः स्वयंभुवा साध्या जज्ञिरे द्वादशामराः।।

yadā caite samutpannāścākṣuṣasyāntare manoḥ| śaptāḥ svayaṃbhuvā sādhyā jajñire dvādaśāmarāḥ||

एवं शृणोति यो मर्त्योजयस्तस्य भवेत्सदा। जयानां श्रद्धया युक्तः प्रत्यध्यायं तु गच्छति।।

evaṃ śṛṇoti yo martyojayastasya bhavetsadā| jayānāṃ śraddhayā yuktaḥ pratyadhyāyaṃ tu gacchati||

इत्येता वृत्तयः सप्त देवानां जन्मलक्षणाः। परिक्रान्ता मया वो ऽद्या किं भूयः श्रोतुमिच्छथ।।

ityetā vṛttayaḥ sapta devānāṃ janmalakṣaṇāḥ| parikrāntā mayā vo 'dyā kiṃ bhūyaḥ śrotumicchatha||