विनिवृत्ते प्रजासर्गे षष्ठे वै चाक्षुषस्य ह। प्रजाः सृजेति व्यदिष्टः स्वयं दक्षः स्वयंभुवा।।

vinivṛtte prajāsarge ṣaṣṭhe vai cākṣuṣasya ha| prajāḥ sṛjeti vyadiṣṭaḥ svayaṃ dakṣaḥ svayaṃbhuvā||

ससर्ज सर्वभूतानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च। मानसानि च भूतानि स पूर्वमसृजत्प्रभुः।।

sasarja sarvabhūtāni gatimanti dhruvāṇi ca| mānasāni ca bhūtāni sa pūrvamasṛjatprabhuḥ||

ऋषीन्देवांश्च गन्धर्वान्मनुष्योरगराक्षसान। यक्षभूतपिशाचांश्च वयः पशुमृगांस्तथा।।

ṛṣīndevāṃśca gandharvānmanuṣyoragarākṣasān| yakṣabhūtapiśācāṃśca vayaḥ paśumṛgāṃstathā||

यदास्य मनसा सृष्टा न व्यवर्द्धन्त ताः प्रजाः। अपध्याता भगवता महादेवेन धीमता।।

yadāsya manasā sṛṣṭā na vyavarddhanta tāḥ prajāḥ| apadhyātā bhagavatā mahādevena dhīmatā||

स मैथुनेन भावेन सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः। असिक्रीमावहद्भार्यां वीरणस्य प्रजापतेः।।

sa maithunena bhāvena sisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ| asikrīmāvahadbhāryāṃ vīraṇasya prajāpateḥ||

सुतां सुमहता युक्तां तपसा लोक धारिणीम। यया धृतमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम।।

sutāṃ sumahatā yuktāṃ tapasā loka dhāriṇīm| yayā dhṛtamidaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam||

अत्राप्युदाहरन्तीमौ श्लोकौ प्राचेतसां प्रति। दक्षस्योद्वहतो भार्यांमसिक्रीं वैरणीं पुरा।।

atrāpyudāharantīmau ślokau prācetasāṃ prati| dakṣasyodvahato bhāryāṃmasikrīṃ vairaṇīṃ purā||

कृपानां नियुतं दक्षं सर्पिणां साभिमानिनाम। नदीगिरिष्बसज्जन्तं पृष्ठतो ऽनुययौ प्रभुम।।

kṛpānāṃ niyutaṃ dakṣaṃ sarpiṇāṃ sābhimāninām| nadīgiriṣbasajjantaṃ pṛṣṭhato 'nuyayau prabhum||

तं दृष्ट्वा ऋषिभिः प्रोक्तं प्रतिष्ठास्यति वै प्रजाः। प्रथमो ऽत्र द्वितीयस्तु दक्षः स हि प्रजापतिः।।

taṃ dṛṣṭvā ṛṣibhiḥ proktaṃ pratiṣṭhāsyati vai prajāḥ| prathamo 'tra dvitīyastu dakṣaḥ sa hi prajāpatiḥ||

अथागच्छद्यथाकालं प्रहीनां नियुतं तु यत। असिक्रीं वैरणीं तत्र दक्षः प्राचेतसो ऽवहत।।

athāgacchadyathākālaṃ prahīnāṃ niyutaṃ tu yat| asikrīṃ vairaṇīṃ tatra dakṣaḥ prācetaso 'vahat||

अथ पुत्रसहस्रं स वैरण्याममितौजसम। असिक्न्यां जनयामास दक्षः प्राचे तसः प्रभुः।।

atha putrasahasraṃ sa vairaṇyāmamitaujasam| asiknyāṃ janayāmāsa dakṣaḥ prāce tasaḥ prabhuḥ||

तांस्तु दृष्ट्वा महातेजाः स विवर्द्धयिषुः प्रजाः। देवर्षिप्रियसंवादो नारदो ब्रह्मणः सुतः।।

tāṃstu dṛṣṭvā mahātejāḥ sa vivarddhayiṣuḥ prajāḥ| devarṣipriyasaṃvādo nārado brahmaṇaḥ sutaḥ||

नाशाय वचनं तेषां शापयैवात्मनो ऽब्रवीत। यः कश्यपसुतस्याथ परमेष्ठी व्यजायत।।

nāśāya vacanaṃ teṣāṃ śāpayaivātmano 'bravīt| yaḥ kaśyapasutasyātha parameṣṭhī vyajāyata||

मानसः कश्यपस्यासीद्दक्षशापवशात्पुनः। तस्मात्स काश्यपस्याथ द्वितीयो मानसो ऽभवत।।

mānasaḥ kaśyapasyāsīddakṣaśāpavaśātpunaḥ| tasmātsa kāśyapasyātha dvitīyo mānaso 'bhavat||

स हि पूर्वं समुत्पन्नो नारदः परमेष्ठिनः। तेन वृक्षस्य पुत्रा वै हर्यश्वा इति विश्रुताः।।

sa hi pūrvaṃ samutpanno nāradaḥ parameṣṭhinaḥ| tena vṛkṣasya putrā vai haryaśvā iti viśrutāḥ||

धर्मार्थं नाशिताः सर्वे विधिना च न संशयः। तस्योद्यतस्तदा दक्षः क्रुद्धः शापाय वै प्रभुः।।

dharmārthaṃ nāśitāḥ sarve vidhinā ca na saṃśayaḥ| tasyodyatastadā dakṣaḥ kruddhaḥ śāpāya vai prabhuḥ||

ब्रह्मर्षीन्वै पुरस्कृत्य याचितः परमेष्ठिना। ततो ऽभिसंधिं चक्रे वै दक्षश्च परमेष्ठिना।।

brahmarṣīnvai puraskṛtya yācitaḥ parameṣṭhinā| tato 'bhisaṃdhiṃ cakre vai dakṣaśca parameṣṭhinā||

कन्यायां नारदो मह्यं तव पुत्रो भवेदिति। ततो दक्षः सुतां प्रदात प्रियां वै परमेष्ठिने। तस्मात्स नारदो जज्ञे भूयः शापभयदृषिः।।

kanyāyāṃ nārado mahyaṃ tava putro bhavediti| tato dakṣaḥ sutāṃ pradāt priyāṃ vai parameṣṭhine| tasmātsa nārado jajñe bhūyaḥ śāpabhayadṛṣiḥ||

कथं वै नाशिताः पूर्वं नारदेन सुरर्षिणा। प्रजापतिसुतास्ते वै श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः।।

kathaṃ vai nāśitāḥ pūrvaṃ nāradena surarṣiṇā| prajāpatisutāste vai śrotumicchāmi tattvataḥ||

दक्षपुत्राश्च हर्यश्वा विवर्धयिषवः प्रजाः। समागता महावीर्या नारदस्तानुवाच ह।।

dakṣaputrāśca haryaśvā vivardhayiṣavaḥ prajāḥ| samāgatā mahāvīryā nāradastānuvāca ha||

बालिशा बत यूयं वै न प्रजानीथ भूतलम। अन्तरूर्ध्वमधश्चैव कथं स्रक्ष्यथ वै प्रजाः।।

bāliśā bata yūyaṃ vai na prajānītha bhūtalam| antarūrdhvamadhaścaiva kathaṃ srakṣyatha vai prajāḥ||

ते तु तद्वचन श्रुत्वा प्याताः सर्वतो दिशम। अधापि म निवर्त्तन्ते समुद्रस्था इवापगाः।।

te tu tadvacana śrutvā pyātāḥ sarvato diśam| adhāpi ma nivarttante samudrasthā ivāpagāḥ||

अथ तेषु प्रणष्टेषु दक्षः प्राचे तसः पुनः। वैरण्यामेव पुत्राणां सहस्रमसृजत्प्रभुः।।

atha teṣu praṇaṣṭeṣu dakṣaḥ prāce tasaḥ punaḥ| vairaṇyāmeva putrāṇāṃ sahasramasṛjatprabhuḥ||

प्रजा विवर्द्धयिषवः शबलाश्वाः पुनस्तु ते। पूर्वमुक्तं वचस्तद्वै श्राविता नारदेन ह।।

prajā vivarddhayiṣavaḥ śabalāśvāḥ punastu te| pūrvamuktaṃ vacastadvai śrāvitā nāradena ha||

अन्योन्यमूचुस्ते सर्वे सम्यगाह ऋषिः स्वयम। भ्रातॄणां पदवीं चैव गन्तव्या नात्र संशयः।।

anyonyamūcuste sarve samyagāha ṛṣiḥ svayam| bhrātṝṇāṃ padavīṃ caiva gantavyā nātra saṃśayaḥ||

ज्ञात्वा प्रमाणं पृथ्व्या वै सुखं स्रक्ष्यामहे प्रजाः। प्रकाशाः स्वस्थमनसा यथावदनुशासिताः।।

jñātvā pramāṇaṃ pṛthvyā vai sukhaṃ srakṣyāmahe prajāḥ| prakāśāḥ svasthamanasā yathāvadanuśāsitāḥ||

ते ऽपि तेनैव मार्गेण प्रयाताः सर्वतो दिशम। अद्यापि न निवर्त्तन्ते विस्तारायमलिप्सवः।।

te 'pi tenaiva mārgeṇa prayātāḥ sarvato diśam| adyāpi na nivarttante vistārāyamalipsavaḥ||

ततः प्रभृति वै भ्राता भ्रातुरन्वेषणे रतः। प्रयतो नश्यति क्षिप्रं तन्न कार्यं विजानता।।

tataḥ prabhṛti vai bhrātā bhrāturanveṣaṇe rataḥ| prayato naśyati kṣipraṃ tanna kāryaṃ vijānatā||

नष्टेषु शबलाश्वेषु दक्षः क्रुद्धो ऽशपद्विभुः। नारदं नाशमेहीति गर्भवासं वसेति च।।

naṣṭeṣu śabalāśveṣu dakṣaḥ kruddho 'śapadvibhuḥ| nāradaṃ nāśamehīti garbhavāsaṃ vaseti ca||

तदा तेष्वपि नष्टेषु महात्मा स प्रभुः किल। षष्टिं दक्षो ऽसृजत्कन्या वैरण्यामेव विश्रुताः।।

tadā teṣvapi naṣṭeṣu mahātmā sa prabhuḥ kila| ṣaṣṭiṃ dakṣo 'sṛjatkanyā vairaṇyāmeva viśrutāḥ||

तास्तदा प्रतिजग्राह पत्न्यर्थं कश्यपः सुताः। धर्मः सोमश्च भगवांस्तथा चान्ये महर्षयः।।

tāstadā pratijagrāha patnyarthaṃ kaśyapaḥ sutāḥ| dharmaḥ somaśca bhagavāṃstathā cānye maharṣayaḥ||

इमां विसृष्टिं दक्षस्य कृत्स्नां यो वेद तत्त्वतः। आयुष्मान्कीर्त्तिमान्धन्यः प्रजावाश्च भवत्युत।।

imāṃ visṛṣṭiṃ dakṣasya kṛtsnāṃ yo veda tattvataḥ| āyuṣmānkīrttimāndhanyaḥ prajāvāśca bhavatyuta||