यच्च किंपुरुषं वर्षं हरिवर्षं तथैव च। आचक्ष्व नो यथातत्त्वं कीर्त्तितं भारतं त्वया।।

yacca kiṃpuruṣaṃ varṣaṃ harivarṣaṃ tathaiva ca| ācakṣva no yathātattvaṃ kīrttitaṃ bhārataṃ tvayā||

शुश्रूषा यत्र वो विप्रास्तच्छृणुध्वमतन्द्रिताः। प्लक्षखण्डः किंपुरुषे सुमहान्नन्दनोपमः।।

śuśrūṣā yatra vo viprāstacchṛṇudhvamatandritāḥ| plakṣakhaṇḍaḥ kiṃpuruṣe sumahānnandanopamaḥ||

दशवर्षसहस्राणि स्थितिः किंपुरुषे स्मृता। सुवर्णवर्णाः पुरुषाः स्त्रियश्चाप्सरसो पमाः।।

daśavarṣasahasrāṇi sthitiḥ kiṃpuruṣe smṛtā| suvarṇavarṇāḥ puruṣāḥ striyaścāpsaraso pamāḥ||

अनामया अशोकाश्च नित्यं मुदितमानसाः। जायन्ते मानवास्तत्र निस्तप्तकनकप्रभाः।।

anāmayā aśokāśca nityaṃ muditamānasāḥ| jāyante mānavāstatra nistaptakanakaprabhāḥ||

वर्षे किंपुरुषे पुण्ये वृक्षो मधुवहः शुभः। तस्य किंपुरुषाः सर्वे ऽपिबन हि रसमुत्तमम।।

varṣe kiṃpuruṣe puṇye vṛkṣo madhuvahaḥ śubhaḥ| tasya kiṃpuruṣāḥ sarve 'piban hi rasamuttamam||

ततः परं किंपुरुषो हरिवर्षः प्रचक्षते। महारजतसंकाशा जायन्ते तत्र मानवाः।।

tataḥ paraṃ kiṃpuruṣo harivarṣaḥ pracakṣate| mahārajatasaṃkāśā jāyante tatra mānavāḥ||

देवलोकच्युताः सर्वे देवानूकाश्च सर्वेशः। हरिवर्षे नराः सर्वे पिबन्तीक्षुरसं शुफम।।

devalokacyutāḥ sarve devānūkāśca sarveśaḥ| harivarṣe narāḥ sarve pibantīkṣurasaṃ śupham||

एकादश सहस्राणि वर्षाणां तु निरामयाः। हरिवर्षे तु जीवन्ति सर्वे मुदितमानसाः।।

ekādaśa sahasrāṇi varṣāṇāṃ tu nirāmayāḥ| harivarṣe tu jīvanti sarve muditamānasāḥ||

न जरा बाधते तत्र न म्रियन्ते च ते ऽचिरात। मध्यमं यन्मया प्रोक्तं नाम्ना वर्षमिलावृतम।।

na jarā bādhate tatra na mriyante ca te 'cirāt| madhyamaṃ yanmayā proktaṃ nāmnā varṣamilāvṛtam||

न तत्र सूर्यस्तपति न तु जीर्यन्ति मानवाः। चन्द्रसूर्यै सनक्षत्रौ न प्रकाशाविला वृते।।

na tatra sūryastapati na tu jīryanti mānavāḥ| candrasūryai sanakṣatrau na prakāśāvilā vṛte||

पद्मप्रभाः पद्बवर्णास्तथा पद्बनिभेक्षणाः। पद्मपत्रसुगन्धाश्च जायन्ते तत्र मानवाः।।

padmaprabhāḥ padbavarṇāstathā padbanibhekṣaṇāḥ| padmapatrasugandhāśca jāyante tatra mānavāḥ||

जंबूफलरसाहारा अनिष्यन्दाः सुगन्धिनः। मनस्विनो भुक्तभोगाः सत्कर्मफलभोगिनः।।

jaṃbūphalarasāhārā aniṣyandāḥ sugandhinaḥ| manasvino bhuktabhogāḥ satkarmaphalabhoginaḥ||

देवलोकच्यताश्चैव महारजतवाससः। त्रयोदशसहस्राणि वर्षाणां ते नरोत्तमाः।।

devalokacyatāścaiva mahārajatavāsasaḥ| trayodaśasahasrāṇi varṣāṇāṃ te narottamāḥ||

आयुः प्रमाणं जीवन्ति ये तु वर्ष इलावृते। मेरोः प्रतिदिशं यच्च नवसाहस्रविस्तृतम।।

āyuḥ pramāṇaṃ jīvanti ye tu varṣa ilāvṛte| meroḥ pratidiśaṃ yacca navasāhasravistṛtam||

योजनानां सहस्राणि षट्त्रिंशत्तस्य विस्तरः। यतुरस्रं समन्ताच्च शरावाकारसंस्थितम।।

yojanānāṃ sahasrāṇi ṣaṭtriṃśattasya vistaraḥ| yaturasraṃ samantācca śarāvākārasaṃsthitam||

मेरोः पश्चिमभागे तु नवसाहस्रसम्मिते। चतुस्त्रिंशत्सहस्राणि गन्धमादनपर्वतः।।

meroḥ paścimabhāge tu navasāhasrasammite| catustriṃśatsahasrāṇi gandhamādanaparvataḥ||

उदग्दक्षिणतश्चैव आनीलनिषधायतः। चत्वारिंशत्सहस्राणि परिवृद्धो महीतलात।।

udagdakṣiṇataścaiva ānīlaniṣadhāyataḥ| catvāriṃśatsahasrāṇi parivṛddho mahītalāt||

सहस्रमवगाढश्च तावदेव च विस्तृतः। पूर्वेण माल्यवाञ्छैलस्तत्प्रमाणः प्रकीर्त्तितः।।

sahasramavagāḍhaśca tāvadeva ca vistṛtaḥ| pūrveṇa mālyavāñchailastatpramāṇaḥ prakīrttitaḥ||

दक्षिणेन तु नीलश्च निषधश्चोत्तरेण तु। तेषां मध्ये महामेरुः स्वैः प्रमाणैः प्रतिष्ठितः।।

dakṣiṇena tu nīlaśca niṣadhaścottareṇa tu| teṣāṃ madhye mahāmeruḥ svaiḥ pramāṇaiḥ pratiṣṭhitaḥ||

सर्वेषामेव शैलानामवगाढो यथा भवेत। विस्तरस्तत्प्रमाणः स्यादायामो नियुतं स्मृतः।।

sarveṣāmeva śailānāmavagāḍho yathā bhavet| vistarastatpramāṇaḥ syādāyāmo niyutaṃ smṛtaḥ||

वृत्तभावास्समुद्रस्य महीमण्डलभावतः। आयामाः परिहीयन्ते चतुरस्रसमाः स्मृताः।।

vṛttabhāvāssamudrasya mahīmaṇḍalabhāvataḥ| āyāmāḥ parihīyante caturasrasamāḥ smṛtāḥ||

इलावृतं चतुष्कोणं भिन्दन्ती मध्यभागतः। प्रभिन्नाञ्जनसंकाशा जम्बूरसवती नदी।।

ilāvṛtaṃ catuṣkoṇaṃ bhindantī madhyabhāgataḥ| prabhinnāñjanasaṃkāśā jambūrasavatī nadī||

मेरोस्तु दक्षिणे पार्श्वे निषधस्योत्तरेण च। सुदर्शनो नाम महाञ्जम्बूवृक्षः सनातनः।।

merostu dakṣiṇe pārśve niṣadhasyottareṇa ca| sudarśano nāma mahāñjambūvṛkṣaḥ sanātanaḥ||

नित्यपुष्पफलोपेतः सिद्धचारणसेवितः। तस्य नाम्ना समा ख्यातो जम्बूद्वीपो वनस्पतेः।।

nityapuṣpaphalopetaḥ siddhacāraṇasevitaḥ| tasya nāmnā samā khyāto jambūdvīpo vanaspateḥ||

योजनानां सहस्रं च शतं चान्यन्महात्मनः। उत्सेधो वृक्षराजस्य दिवं स्पृशति सर्वतः।।

yojanānāṃ sahasraṃ ca śataṃ cānyanmahātmanaḥ| utsedho vṛkṣarājasya divaṃ spṛśati sarvataḥ||

अरत्नीनां शतान्यष्टावेकषष्ट्यधिकानि तु। फलप्रमाणं संख्यातमृषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः।।

aratnīnāṃ śatānyaṣṭāvekaṣaṣṭyadhikāni tu| phalapramāṇaṃ saṃkhyātamṛṣibhistattvadarśibhiḥ||

पतमानानि तान्युर्व्यां कुर्वन्ति विपुलं स्वनम। तस्या जम्ब्वाः फलरसो नदी भूत्वा प्रसर्प्पति।।

patamānāni tānyurvyāṃ kurvanti vipulaṃ svanam| tasyā jambvāḥ phalaraso nadī bhūtvā prasarppati||

मेरुं प्रदक्षिणं कृत्वा जम्बूमूलं विशत्यधः। तं पिबन्ति सदा त्दृष्टा जंबूरसमिलावृते।।

meruṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā jambūmūlaṃ viśatyadhaḥ| taṃ pibanti sadā tdṛṣṭā jaṃbūrasamilāvṛte||

जंबूफलरसे पीते न जरा बाधते तु तान। न क्षुधा न श्रमश्चापि न मृत्युर्न च तन्द्रि तम।।

jaṃbūphalarase pīte na jarā bādhate tu tān| na kṣudhā na śramaścāpi na mṛtyurna ca tandri tam||

तत्र जांबूनदं नाम कनकं देवभूषमम। इन्द्रगोपकसंकाशं जायते भास्वरं तु तत।।

tatra jāṃbūnadaṃ nāma kanakaṃ devabhūṣamam| indragopakasaṃkāśaṃ jāyate bhāsvaraṃ tu tat||

सर्वेषां वर्षवृक्षाणां शुभः फलरसः स्तुतः। स्कन्नं भवति तच्छुभ्रं कनकं देवभूषणम।।

sarveṣāṃ varṣavṛkṣāṇāṃ śubhaḥ phalarasaḥ stutaḥ| skannaṃ bhavati tacchubhraṃ kanakaṃ devabhūṣaṇam||

तेषां मूत्रं पुरीषं च दिक्षु सर्वासु सर्वशः। ईश्वरानुग्रहाद्भूमिर्मृताश्च ग्रसते तु तान।।

teṣāṃ mūtraṃ purīṣaṃ ca dikṣu sarvāsu sarvaśaḥ| īśvarānugrahādbhūmirmṛtāśca grasate tu tān||

रक्षःपिशाचयक्षाश्च सर्वे हैमवतः स्मृताः। हेमकूटे तु गन्धर्वा विज्ञेयाः साप्सरोगणाः।।

rakṣaḥpiśācayakṣāśca sarve haimavataḥ smṛtāḥ| hemakūṭe tu gandharvā vijñeyāḥ sāpsarogaṇāḥ||

सर्वे नागस्तु निषधे शेषवासुकितक्षकाः। महामेरौ त्रयस्त्रिंशत्क्रीडन्ते यज्ञियाः सुराः।।

sarve nāgastu niṣadhe śeṣavāsukitakṣakāḥ| mahāmerau trayastriṃśatkrīḍante yajñiyāḥ surāḥ||

नीले तु वैदूर्यमये सिद्धा ब्रह्मर्षयो ऽमलाः। दैत्यानां दानवानां चर श्वेतः पर्वत उच्यते।।

nīle tu vaidūryamaye siddhā brahmarṣayo 'malāḥ| daityānāṃ dānavānāṃ car śvetaḥ parvata ucyate||

शृङ्गवान्पर्वतश्रेष्ठः पितॄणां प्रतिसंचरः। नवस्वेतेषु वर्षेषु यथाभागं स्थितेषु वै।।

śṛṅgavānparvataśreṣṭhaḥ pitṝṇāṃ pratisaṃcaraḥ| navasveteṣu varṣeṣu yathābhāgaṃ sthiteṣu vai||

भूतान्युपनिविष्टानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च। तेषां विवृद्धिर्बहुधा दृश्यते दिव्यमानुषी। न संख्या परिसंख्यातुं श्रद्धेया तु बुभूषताम।।

bhūtānyupaniviṣṭāni gatimanti dhruvāṇi ca| teṣāṃ vivṛddhirbahudhā dṛśyate divyamānuṣī| na saṃkhyā parisaṃkhyātuṃ śraddheyā tu bubhūṣatām||