श्रीशुक उवाच अथान्यदपि कृष्णस्य शृणु कर्माद्भुतं नृप । क्रीडानरशरीरस्य यथा सौभपतिर्हत: ॥ १ ॥

śrī-śuka uvāca athānyad api kṛṣṇasya śṛṇu karmādbhutaṁ nṛpa krīḍā-nara-śarīrasya yathā saubha-patir hataḥ

शिशुपालसख: शाल्वो रुक्मिण्युद्वाह आगत: । यदुभिर्निर्जित: सङ्ख्ये जरासन्धादयस्तथा ॥ २ ॥

śiśupāla-sakhaḥ śālvo rukmiṇy-udvāha āgataḥ yadubhir nirjitaḥ saṅkhye jarāsandhādayas tathā

शाल्व: प्रतिज्ञामकरोच्छृण्वतां सर्वभूभुजाम् । अयादवां क्ष्मां करिष्ये पौरुषं मम पश्यत ॥ ३ ॥

śālvaḥ pratijñām akaroc chṛṇvatāṁ sarva-bhūbhujām ayādavāṁ kṣmāṁ kariṣye pauruṣaṁ mama paśyata

इति मूढ: प्रतिज्ञाय देवं पशुपतिं प्रभुम् । आराधयामास नृप: पांशुमुष्टिं सकृद्ग्रसन् ॥ ४ ॥

iti mūḍhaḥ pratijñāya devaṁ paśu-patiṁ prabhum ārādhayām āsa nṛpaḥ pāṁśu-muṣṭiṁ sakṛd grasan

संवत्सरान्ते भगवानाशुतोष उमापति: । वरेणच्छन्दयामास शाल्वं शरणमागतम् ॥ ५ ॥

saṁvatsarānte bhagavān āśu-toṣa umā-patiḥ vareṇa cchandayām āsa śālvaṁ śaraṇam āgatam

देवासुरमनुष्याणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् । अभेद्यं कामगं वव्रे स यानं वृष्णिभीषणम् ॥ ६ ॥

devāsura-manuṣyāṇāṁ gandharvoraga-rakṣasām abhedyaṁ kāma-gaṁ vavre sa yānaṁ vṛṣṇi-bhīṣaṇam

तथेति गिरिशादिष्टो मय: परपुरंजय: । पुरं निर्माय शाल्वाय प्रादात्सौभमयस्मयम् ॥ ७ ॥

tatheti giriśādiṣṭo mayaḥ para-puraṁ-jayaḥ puraṁ nirmāya śālvāya prādāt saubham ayas-mayam

स लब्ध्वा कामगं यानं तमोधाम दुरासदम् । ययौ द्वारवतीं शाल्वो वैरं वृष्णिकृतं स्मरन् ॥ ८ ॥

sa labdhvā kāma-gaṁ yānaṁ tamo-dhāma durāsadam yayas dvāravatīṁ śālvo vairaṁ vṛṣṇi-kṛtaṁ smaran

इत्यर्द्यमाना सौभेन कृष्णस्य नगरी भृशम् । नाभ्यपद्यत शं राजंस्त्रिपुरेण यथा मही ॥ १२ ॥

ity ardyamānā saubhena kṛṣṇasya nagarī bhṛśam nābhyapadyata śaṁ rājaṁs tri-pureṇa yathā mahī

प्रद्युम्नो भगवान् वीक्ष्य बाध्यमाना निजा: प्रजा: । मा भैष्टेत्यभ्यधाद् वीरो रथारूढो महायशा: ॥ १३ ॥

pradyumno bhagavān vīkṣya bādhyamānā nijāḥ prajāḥ ma bhaiṣṭety abhyadhād vīro rathārūḍho mahā-yaśāḥ

तत: प्रववृते युद्धं शाल्वानां यदुभि: सह । यथासुराणां विबुधैस्तुमुलं लोमहर्षणम् ॥ १६ ॥

tataḥ pravavṛte yuddhaṁ śālvānāṁ yadubhiḥ saha yathāsurāṇāṁ vibudhais tumulaṁ loma-harṣaṇam

ताश्च सौभपतेर्माया दिव्यास्त्रै रुक्मिणीसुत: । क्षणेन नाशयामास नैशं तम इवोष्णगु: ॥ १७ ॥

tāś ca saubha-pater māyā divyāstrai rukmiṇī-sutaḥ kṣaṇena nāśayām āsa naiśaṁ tama ivoṣṇa-guḥ

तदद्भुचतं महत् कर्म प्रद्युम्नस्य महात्मन: । दृष्ट्वा तं पूजयामासु: सर्वे स्वपरसैनिका: ॥ २० ॥

tad adbhutaṁ mahat karma pradyumnasya mahātmanaḥ dṛṣṭvā taṁ pūjayām āsuḥ sarve sva-para-sainikāḥ

बहुरूपैकरूपं तद् दृश्यते न च दृश्यते । मायामयं मयकृतं दुर्विभाव्यं परैरभूत् ॥ २१ ॥

bahu-rūpaika-rūpaṁ tad dṛśyate na ca dṛśyate māyā-mayaṁ maya-kṛtaṁ durvibhāvyaṁ parair abhūt

क्वचिद्भूमौ क्वचिद् व्योम्नि गिरिमूर्ध्नि जले क्वचित् । अलातचक्रवद् भ्राम्यत् सौभं तद् दुरवस्थितम् ॥ २२ ॥

kvacid bhūmau kvacid vyomni giri-mūrdhni jale kvacit alāta-cakra-vad bhrāmyat saubhaṁ tad duravasthitam

यत्र यत्रोपलक्ष्येत ससौभ: सहसैनिक: । शाल्वस्ततस्ततोऽमुञ्चञ् छरान् सात्वतयूथपा: ॥ २३ ॥

yatra yatropalakṣyeta sa-saubhaḥ saha-sainikaḥ śālvas tatas tato ’muñcañ charān sātvata-yūthapāḥ

शरैरग्न्यर्कसंस्पर्शैराशीविषदुरासदै: । पीड्यमानपुरानीक: शाल्वोऽमुह्यत्परेरितै: ॥ २४ ॥

śarair agny-arka-saṁsparśair āśī-viṣa-durāsadaiḥ pīḍyamāna-purānīkaḥ śālvo ’muhyat pareritaiḥ

शाल्वानीकपशस्त्रौघैर्वृष्णिवीरा भृशार्दिता: । न तत्यजू रणं स्वं स्वं लोकद्वयजिगीषव: ॥ २५ ॥

śālvānīkapa-śastraughair vṛṣṇi-vīrā bhṛśārditāḥ na tatyajū raṇaṁ svaṁ svaṁ loka-dvaya-jigīṣavaḥ

शाल्वामात्यो द्युमान्नाम प्रद्युम्नं प्राक्प्रपीडित: । आसाद्य गदया मौर्व्या व्याहत्य व्यनदद् बली ॥ २६ ॥

śālvāmātyo dyumān nāma pradyumnaṁ prak prapīḍitaḥ āsādya gadayā maurvyā vyāhatya vyanadad balī

प्रद्युम्नं गदया शीर्णवक्ष:स्थलमरिंदमम् । अपोवाह रणात्सूतो धर्मविद् दारुकात्मज: ॥ २७ ॥

pradyumnaṁ gadayā sīrṇa- vakṣaḥ-sthalam ariṁ-damam apovāha raṇāt sūto dharma-vid dārukātmajaḥ

लब्धसंज्ञो मुहूर्तेन कार्ष्णि: सारथिमब्रवीत् । अहो असाध्विदं सूत यद् रणान्मेऽपसर्पणम् ॥ २८ ॥

labdha-samjño muhūrtena kārṣṇiḥ sārathim abravīt aho asādhv idaṁ sūta yad raṇān me ’pasarpaṇam

न यदूनां कुले जात: श्रूयते रणविच्युत: । विना मत्क्लीबचित्तेन सूतेन प्राप्तकिल्बिषात् ॥ २९ ॥

na yadūnāṁ kule jātaḥ śrūyate raṇa-vicyutaḥ vinā mat klība-cittena sūtena prāpta-kilbiṣāt

किं नु वक्ष्येऽभिसङ्गम्य पितरौ रामकेशवौ । युद्धात्सम्यगपक्रान्त: पृष्टस्तत्रात्मन: क्षमम् ॥ ३० ॥

kiṁ nu vakṣye ’bhisaṅgamya pitarau rāma-keśavau yuddhāt samyag apakrāntaḥ pṛṣṭas tatrātmanaḥ kṣamam

व्यक्तं मे कथयिष्यन्ति हसन्त्यो भ्रातृजामय: । क्लैब्यं कथं कथं वीर तवान्यै: कथ्यतां मृधे ॥ ३१ ॥

vyaktaṁ me kathayiṣyanti hasantyo bhrātṛ-jāmayaḥ klaibyaṁ kathaṁ kathaṁ vīra tavānyaiḥ kathyatāṁ mṛdhe

सारथिरुवाच धर्मं विजानतायुष्मन् कृतमेतन्मया विभो । सूत: कृच्छ्रगतं रक्षेद् रथिनं सारथिं रथी ॥ ३२ ॥

sārathir uvāca dharmaṁ vijānatāyuṣman kṛtam etan mayā vibho sūtaḥ kṛcchra-gataṁ rakṣed rathinaṁ sārathiṁ rathī

एतद्विदित्वा तु भवान्मयापोवाहितो रणात् । उपसृष्ट: परेणेति मूर्च्छितो गदया हत: ॥ ३३ ॥

etad viditvā tu bhavān mayāpovāhito raṇāt upasṛṣṭaḥ pareṇeti mūrcchito gadayā hataḥ

सात्यकिश्चारुदेष्णश्च साम्बोऽक्रूर: सहानुज: । हार्दिक्यो भानुविन्दश्च गदश्च शुकसारणौ ॥ १४ ॥ अपरे च महेष्वासा रथयूथपयूथपा: । निर्ययुर्दंशिता गुप्ता रथेभाश्वपदातिभि: ॥ १५ ॥

sātyakiś cārudeṣṇaś ca sāmbo ’krūraḥ sahānujaḥ hārdikyo bhānuvindaś ca gadaś ca śuka-sāraṇau

निरुध्य सेनया शाल्वो महत्या भरतर्षभ । पुरीं बभञ्जोपवनानुद्यानानि च सर्वश: ॥ ९ ॥ सगोपुराणि द्वाराणि प्रासादाट्टालतोलिका: । विहारान् स विमानाग्र्यान्निपेतु: शस्त्रवृष्टय: ॥ १० ॥ शिला द्रुमाश्चाशनय: सर्पा आसारशर्करा: । प्रचण्डश्चक्रवातोऽभूद् रजसाच्छादिता दिश: ॥ ११ ॥

nirudhya senayā śālvo mahatyā bharatarṣabha purīṁ babhañjopavanān udyānāni ca sarvaśaḥ

विव्याध पञ्चविंशत्या स्वर्णपुङ्खैरयोमुखै: । शाल्वस्य ध्वजिनीपालं शरै: सन्नतपर्वभि: ॥ १८ ॥ शतेनाताडयच्छाल्वमेकैकेनास्य सैनिकान् । दशभिर्दशभिर्नेतृन् वाहनानि त्रिभिस्त्रिभि: ॥ १९ ॥

vivyādha pañca-viṁśatyā svarṇa-puṅkhair ayo-mukhaiḥ śālvasya dhvajinī-pālaṁ śaraiḥ sannata-parvabhiḥ