श्रीशुक उवाच एकैकशस्ता: कृष्णस्य पुत्रान् दश दशाबला: । अजीजनन्ननवमान्पितु: सर्वात्मसम्पदा ॥ १ ॥

śrī-śuka uvāca ekaikaśas tāḥ kṛṣṇasya putrān daśa-daśābaāḥ ajījanann anavamān pituḥ sarvātma-sampadā

गृहादनपगं वीक्ष्य राजपुत्र्योऽच्युतं स्थितम् । प्रेष्ठं न्यमंसत स्वं स्वं न तत्तत्त्वविद: स्त्रिय: ॥ २ ॥

gṛhād anapagaṁ vīkṣya rāja-putryo ’cyutaṁ sthitam preṣṭhaṁ nyamaṁsata svaṁ svaṁ na tat-tattva-vidaḥ striyaḥ

चार्वब्जकोशवदनायतबाहुनेत्र- सप्रेमहासरसवीक्षितवल्गुजल्पै: । सम्मोहिता भगवतो न मनो विजेतुं स्वैर्विभ्रमै: समशकन् वनिता विभूम्न: ॥ ३ ॥

cārv-abja-kośa-vadanāyata-bāhu-netra- sa-prema-hāsa-rasa-vīkṣita-valgu-jalpaiḥ sammohitā bhagavato na mano vijetuṁ svair vibhramaiḥ samaśakan vanitā vibhūmnaḥ

स्मायावलोकलवदर्शितभावहारि- भ्रूमण्डलप्रहितसौरतमन्त्रशौण्डै: । पत्न्यस्तु षोडशसहस्रमनङ्गबाणै- र्यस्येन्द्रियं विमथितुं करणैर्न शेकु: ॥ ४ ॥

smāyāvaloka-lava-darśita-bhāva-hāri bhrū-maṇḍala-prahita-saurata-mantra-śauṇḍaiḥ patnyas tu śoḍaśa-sahasram anaṅga-bāṇair yasyendriyaṁ vimathitum karaṇair na śekuḥ

इत्थं रमापतिमवाप्य पतिं स्त्रियस्ता ब्रह्मादयोऽपि न विदु: पदवीं यदीयाम् । भेजुर्मुदाविरतमेधितयानुराग- हासावलोकनवसङ्गमलालसाद्यम् ॥ ५ ॥

itthaṁ ramā-patim avāpya patiṁ striyas tā brahmādayo ’pi na viduḥ padavīṁ yadīyām bhejur mudāviratam edhitayānurāga- hāsāvaloka-nava-saṅgama-lālasādyam

प्रत्युद्गमासनवरार्हणपादशौच- ताम्बूलविश्रमणवीजनगन्धमाल्यै: । केशप्रसारशयनस्नपनोपहार्यै- र्दासीशता अपि विभोर्विदधु: स्म दास्यम् ॥ ६ ॥

pratyudgamāsana-varārhaṇa-pāda-śauca- tāmbūla-viśramaṇa-vījana-gandha-mālyaiḥ keśa-prasāra-śayana-snapanopahāryaiḥ dāsī-śatā api vibhor vidadhuḥ sma dāsyam

तासां या दशपुत्राणां कृष्णस्त्रीणां पुरोदिता: । अष्टौ महिष्यस्तत्पुत्रान् प्रद्युम्नादीन् गृणामि ते ॥ ७ ॥

tāsāṁ yā daśa-putrāṇāṁ kṛṣṇa-strīṇāṁ puroditāḥ aṣṭau mahiṣyas tat-putrān pradyumnādīn gṛṇāmi te

वीरश्चन्द्रोऽश्वसेनश्च चित्रगुर्वेगवान् वृष: । आम: शङ्कुर्वसु: श्रीमान् कुन्तिर्नाग्नजिते: सुता: ॥ १३ ॥

vīraś candro ’śvasenaś ca citragur vegavān vṛṣaḥ āmaḥ śaṅkur vasuḥ śrīmān kuntir nāgnajiteḥ sutāḥ

श्रुत: कविर्वृषो वीर: सुबाहुर्भद्र एकल: । शान्तिर्दर्श: पूर्णमास: कालिन्द्या: सोमकोऽवर: ॥ १४ ॥

śrutaḥ kavir vṛṣo vīraḥ subāhur bhadra ekalaḥ śāntir darśaḥ pūrṇamāsaḥ kālindyāḥ somako ’varaḥ

प्रघोषो गात्रवान्सिंहो बल: प्रबल ऊर्धग: । माद्रया: पुत्रा महाशक्ति: सह ओजोऽपराजित: ॥ १५ ॥

praghoṣo gātravān siṁho balaḥ prabala ūrdhagaḥ mādryāḥ putrā mahāśaktiḥ saha ojo ’parājitaḥ

वृको हर्षोऽनिलो गृध्रो वर्धनोन्नाद एव च । महांस: पावनो वह्निर्मित्रविन्दात्मजा: क्षुधि: ॥ १६ ॥

vṛko harṣo ’nilo gṛdhro vardhanonnāda eva ca mahāṁsaḥ pāvano vahnir mitravindātmajāḥ kṣudhiḥ

सङ्ग्रामजिद् बृहत्सेन: शूर: प्रहरणोऽरिजित् । जय: सुभद्रो भद्राया वाम आयुश्च सत्यक: ॥ १७ ॥

saṅgrāmajid bṛhatsenaḥ śūraḥ praharaṇo ’rijit jayaḥ subhadro bhadrāyā vāma āyuś ca satyakaḥ

दीप्तिमांस्ताम्रतप्ताद्या रोहिण्यास्तनया हरे: । प्रद्यम्नाच्चानिरुद्धोऽभूद्रुक्मवत्यां महाबल: । पुत्र्यां तु रुक्मिणो राजन् नाम्ना भोजकटे पुरे ॥ १८ ॥

dīptimāṁs tāmrataptādyā rohiṇyās tanayā hareḥ pradyamnāc cāniruddho ’bhūd rukmavatyāṁ mahā-balaḥ putryāṁ tu rukmiṇo rājan nāmnā bhojakaṭe pure

एतेषां पुत्रपौत्राश्च बभूवु: कोटिशो नृप । मातर: कृष्णजातीनां सहस्राणि च षोडश ॥ १९ ॥

eteṣāṁ putra-pautrāś ca babhūvuḥ koṭiśo nṛpa mātaraḥ kṛṣṇa-jātīnāṁ sahasrāṇi ca ṣoḍaśa

श्रीराजोवाच कथं रुक्म्यरीपुत्राय प्रादाद् दुहितरं युधि । कृष्णेन परिभूतस्तं हन्तुं रन्ध्रं प्रतीक्षते । एतदाख्याहि मे विद्वन् द्विषोर्वैवाहिकं मिथ: ॥ २० ॥

śrī-rājovāca kathaṁ rukmy arī-putrāya prādād duhitaraṁ yudhi kṛṣṇena paribhūtas taṁ hantuṁ randhraṁ pratīkṣate etad ākhyāhi me vidvan dviṣor vaivāhikaṁ mithaḥ

अनागतमतीतं च वर्तमानमतीन्द्रियम् । विप्रकृष्टं व्यवहितं सम्यक् पश्यन्ति योगिन: ॥ २१ ॥

anāgatam atītaṁ ca vartamānam atīndriyam viprakṛṣṭaṁ vyavahitaṁ samyak paśyanti yoginaḥ

श्रीशुक उवाच वृत: स्वयंवरे साक्षादनङ्गोऽङ्गयुतस्तया । राज्ञ: समेतान् निर्जित्य जहारैकरथो युधि ॥ २२ ॥

śrī-śuka uvāca vṛtaḥ svayaṁvare sākṣād anaṇgo ’ṇga-yutas tayā rājñaḥ sametān nirjitya jahāraika-ratho yudhi

यद्यप्यनुस्मरन् वैरं रुक्मी कृष्णावमानित: । व्यतरद् भागिनेयाय सुतां कुर्वन् स्वसु: प्रियम् ॥ २३ ॥

yady apy anusmaran vairaṁ rukmī kṛṣṇāvamānitaḥ vyatarad bhāgineyāya sutāṁ kurvan svasuḥ priyam

रुक्मिण्यास्तनयां राजन् कृतवर्मसुतो बली । उपयेमे विशालाक्षीं कन्यां चारुमतीं किल ॥ २४ ॥

rukmiṇyās tanayāṁ rājan kṛtavarma-suto balī upayeme viśālākṣīṁ kanyāṁ cārumatīṁ kila

दौहित्रायानिरुद्धाय पौत्रीं रुक्म्याददाद्धरे: । रोचनां बद्धवैरोऽपि स्वसु: प्रियचिकीर्षया । जानन्नधर्मं तद् यौनं स्नेहपाशानुबन्धन: ॥ २५ ॥

dauhitrāyāniruddhāya pautrīṁ rukmy ādadād dhareḥ rocanāṁ baddha-vairo ’pi svasuḥ priya-cikīrṣayā jānann adharmaṁ tad yaunaṁ sneha-pāśānubandhanaḥ

तस्मिन्नभ्युदये राजन् रुक्मिणी रामकेशवौ । पुरं भोजकटं जग्मु: साम्बप्रद्युम्नकादय: ॥ २६ ॥

tasminn abhyudaye rājan rukmiṇī rāma-keśavau puraṁ bhojakaṭaṁ jagmuḥ sāmba-pradyumnakādayaḥ

शतं सहस्रमयुतं रामस्तत्राददे पणम् । तं तु रुक्म्यजयत्तत्र कालिङ्ग: प्राहसद् बलम् । दन्तान् सन्दर्शयन्नुच्चैर्नामृष्यत्तद्धलायुध: ॥ २९ ॥

śataṁ sahasram ayutaṁ rāmas tatrādade paṇam taṁ tu rukmy ajayat tatra kāliṅgaḥ prāhasad balam dantān sandarśayann uccair nāmṛṣyat tad dhalāyudhaḥ

ततो लक्षं रुक्म्यगृह्णाद्ग्लहं तत्राजयद् बल: । जितवानहमित्याह रुक्मी कैतवमाश्रित: ॥ ३० ॥

tato lakṣaṁ rukmy agṛhṇād glahaṁ tatrājayad balaḥ jitavān aham ity āha rukmī kaitavam āśritaḥ

मन्युना क्षुभित: श्रीमान् समुद्र इव पर्वणि । जात्यारुणाक्षोऽतिरुषा न्यर्बुदं ग्लहमाददे ॥ ३१ ॥

manyunā kṣubhitaḥ śrīmān samudra iva parvaṇi jātyāruṇākṣo ’ti-ruṣā nyarbudaṁ glaham ādade

तं चापि जितवान् रामो धर्मेण छलमाश्रित: । रुक्मी जितं मयात्रेमे वदन्तु प्राश्निका इति ॥ ३२ ॥

taṁ cāpi jitavān rāmo dharmeṇa chalam āśritaḥ rukmī jitaṁ mayātreme vadantu prāśnikā iti

तदाब्रवीन्नभोवाणी बलेनैव जितो ग्लह: । धर्मतो वचनेनैव रुक्मी वदति वै मृषा ॥ ३३ ॥

tadābravīn nabho-vāṇī balenaiva jito glahaḥ dharmato vacanenaiva rukmī vadati vai mṛṣā

तामनादृत्य वैदर्भो दुष्टराजन्यचोदित: । सङ्कर्षणं परिहसन् बभाषे कालचोदित: ॥ ३४ ॥

tām anādṛtya vaidarbho duṣṭa-rājanya-coditaḥ saṅkarṣaṇaṁ parihasan babhāṣe kāla-coditaḥ

नैवाक्षकोविदा यूयं गोपाला वनगोचरा: । अक्षैर्दीव्यन्ति राजानो बाणैश्च न भवादृशा: ॥ ३५ ॥

naivākṣa-kovidā yūyaṁ gopālā vana-gocarāḥ akṣair dīvyanti rājāno bāṇaiś ca na bhavādṛśāḥ

रुक्मिणैवमधिक्षिप्तो राजभिश्चोपहासित: । क्रुद्ध: परिघमुद्यम्य जघ्ने तं नृम्णसंसदि ॥ ३६ ॥

rukmiṇaivam adhikṣipto rājabhiś copahāsitaḥ kruddhaḥ parigham udyamya jaghne taṁ nṛmṇa-saṁsadi

कलिङ्गराजं तरसा गृहीत्वा दशमे पदे । दन्तानपातयत् क्रुद्धो योऽहसद् विवृतैर्द्विजै: ॥ ३७ ॥

kaliṅga-rājaṁ tarasā gṛhītvā daśame pade dantān apātayat kruddho yo ’hasad vivṛtair dvijaiḥ

अन्ये निर्भिन्नबाहूरुशिरसो रुधिरोक्षिता: । राजानो दुद्रवर्भीता बलेन परिघार्दिता: ॥ ३८ ॥

anye nirbhinna-bāhūru- śiraso rudhirokṣitāḥ rājāno dudravar bhītā balena paṅghārditāḥ

निहते रुक्मिणि श्याले नाब्रवीत् साध्वसाधु वा । रक्मिणीबलयो राजन् स्नेहभङ्गभयाद्धरि: ॥ ३९ ॥

nihate rukmiṇi śyāle nābravīt sādhv asādhu vā rakmiṇī-balayo rājan sneha-bhaṅga-bhayād dhariḥ

ततोऽनिरुद्धं सह सूर्यया वरं रथं समारोप्य ययु: कुशस्थलीम् । रामादयो भोजकटाद् दशार्हा: सिद्धाखिलार्था मधुसूदनाश्रया: ॥ ४० ॥

tato ’niruddhaṁ saha sūryayā varaṁ rathaṁ samāropya yayuḥ kuśasthalīm rāmādayo bhojakaṭād daśārhāḥ siddhākhilārthā madhusūdanāśrayāḥ

तस्मिन् निवृत्त उद्वाहे कालिङ्गप्रमुखा नृपा: । दृप्तास्ते रुक्मिणं प्रोचुर्बलमक्षैर्विनिर्जय ॥ २७ ॥ अनक्षज्ञो ह्ययं राजन्नपि तद्व्यसनं महत् । इत्युक्तो बलमाहूय तेनाक्षैर्रुक्म्यदीव्यत ॥ २८ ॥

tasmin nivṛtta udvāhe kāliṅga-pramukhā nṛpāḥ dṛptās te rukmiṇaṁ procur balam akṣair vinirjaya

भानु: सुभानु: स्वर्भानु: प्रभानुर्भानुमांस्तथा । चन्द्रभानुर्बृहद्भानुरतिभानुस्तथाष्टम: ॥ १० ॥ श्रीभानु: प्रतिभानुश्च सत्यभामात्मजा दश । साम्ब: सुमित्र: पुरुजिच्छतजिच्च सहस्रजित् ॥ ११ ॥ विजयश्चित्रकेतुश्च वसुमान् द्रविड: क्रतु: । जाम्बवत्या: सुता ह्येते साम्बाद्या: पितृसम्मता: ॥ १२ ॥

bhānuḥ subhānuḥ svarbhānuḥ prabhānur bhānumāṁs tathā candrabhānur bṛhadbhānur atibhānus tathāṣṭamaḥ

चारुदेष्ण: सुदेष्णश्च चारुदेहश्च वीर्यवान् । सुचारुश्चारुगुप्तश्च भद्रचारुस्तथापर: ॥ ८ ॥ चारुचन्द्रो विचारुश्च चारुश्च दशमो हरे: । प्रद्युम्नप्रमुखा जाता रुक्मिण्यां नावमा: पितु: ॥ ९ ॥

cārudeṣṇaḥ sudeṣṇaś ca cārudehaś ca vīryavān sucāruś cāruguptaś ca bhadracārus tathāparaḥ