उक्तानि यममार्गाणि वक्ष्ये ऽथ मरणे नृणां । ऊष्मा प्रकुपितः काये तीव्रवायुसमीरितः ।।

uktāni yamamārgāṇi vakṣye 'tha maraṇe nṛṇāṃ | ūṣmā prakupitaḥ kāye tīvravāyusamīritaḥ ||

शरीरमुपरुध्याथ कृत्स्नान्दोषान्रुणद्धि वै । छिनत्ति प्राणस्थानानि पुनर्मर्माणि चैव हि ।।

śarīramuparudhyātha kṛtsnāndoṣānruṇaddhi vai | chinatti prāṇasthānāni punarmarmāṇi caiva hi ||

शैत्यात प्रकुपितो वायुश्छिद्रमन्विष्यते ततः । द्वे नेत्रे द्वौ तथा कर्णौ द्वौ तु नासापुटौ तथा ।।

śaityāt prakupito vāyuśchidramanviṣyate tataḥ | dve netre dvau tathā karṇau dvau tu nāsāpuṭau tathā ||

ऊर्ध्वन्तु सप्त च्छिद्राणि अष्टमं वदनं तथा । एतैः प्राणो विनिर्याति प्रायशः शुभकर्मणां ।।

ūrdhvantu sapta cchidrāṇi aṣṭamaṃ vadanaṃ tathā | etaiḥ prāṇo viniryāti prāyaśaḥ śubhakarmaṇāṃ ||

अधः पायुरुपस्थञ्च अनेनाशुभकारिणां । मूर्धानं योगिनो भित्त्वा जीवो यात्यथ चेच्छया ।।

adhaḥ pāyurupasthañca anenāśubhakāriṇāṃ | mūrdhānaṃ yogino bhittvā jīvo yātyatha cecchayā ||

अन्तकाले तु सम्प्राप्रे प्राणे ऽपानमुपस्थिते । तमसा संवृते ज्ञाने संवृतेषु च मर्मसु ।।

antakāle tu samprāpre prāṇe 'pānamupasthite | tamasā saṃvṛte jñāne saṃvṛteṣu ca marmasu ||

स जिवो नाभ्यधिष्टानश्चाल्यते मातरिश्वना । बाध्यमाणश्चानयते अष्टाङ्गाः प्राणवृत्तिकाः ।।

sa jivo nābhyadhiṣṭānaścālyate mātariśvanā | bādhyamāṇaścānayate aṣṭāṅgāḥ prāṇavṛttikāḥ ||

च्यवन्तं जायमानं वा प्रविशन्तञ्च योनिषु । प्रपश्यन्ति च तं सिद्धा देवा दिव्येन चक्षुपा ।।

cyavantaṃ jāyamānaṃ vā praviśantañca yoniṣu | prapaśyanti ca taṃ siddhā devā divyena cakṣupā ||

गृह्णाति तत्क्षणाद्योगे शरीरञ्चातिवाहिकम । आकाशवायुतेजांसि विग्रहादूर्ध्वगामिनः ।।

gṛhṇāti tatkṣaṇādyoge śarīrañcātivāhikam | ākāśavāyutejāṃsi vigrahādūrdhvagāminaḥ ||

जलं मही च पञ्चत्वमापन्नः पुरुषः स्मृतः । आतिवाहिकदेहन्तु यमदूता नयन्ति तं ।।

jalaṃ mahī ca pañcatvamāpannaḥ puruṣaḥ smṛtaḥ | ātivāhikadehantu yamadūtā nayanti taṃ ||

याम्यं मार्गं महाघोरं षडशीतिसहस्रकम । अन्नोदकं नीयमानो बान्धवैर दत्तमश्नुते ।।

yāmyaṃ mārgaṃ mahāghoraṃ ṣaḍaśītisahasrakam | annodakaṃ nīyamāno bāndhavair dattamaśnute ||

यमं दृष्ट्वा यमोक्तेन चित्रगुप्तेन चेरितान । प्राप्नोति नरकान्रौद्रान्धर्मी शुभपथैर दिवम ।।

yamaṃ dṛṣṭvā yamoktena citraguptena ceritān | prāpnoti narakānraudrāndharmī śubhapathair divam ||

भुज्यन्ते पापिभिर्वक्ष्ये नरकांस्ताश च यातनाः । अष्टाविंशतिरेवाधःक्षितेर्नरककोटयः ।।

bhujyante pāpibhirvakṣye narakāṃstāś ca yātanāḥ | aṣṭāviṃśatirevādhaḥkṣiternarakakoṭayaḥ ||

सप्तमस्य तलस्यान्ते घोरे तमसि संस्थिताः । घोराख्या प्रथमाकोटिः सुघोरा तदधःस्थिता ।।

saptamasya talasyānte ghore tamasi saṃsthitāḥ | ghorākhyā prathamākoṭiḥ sughorā tadadhaḥsthitā ||

अतिघोरा महाघोरा घोररूपा च पञ्चमी । षष्ठी तरलताराख्या सप्तमी च भयानका ।।

atighorā mahāghorā ghorarūpā ca pañcamī | ṣaṣṭhī taralatārākhyā saptamī ca bhayānakā ||

भयोत्कटा कालरात्री महाचण्डा च चण्डया । कोलाहला प्रचण्डाख्या पद्मा नरकनायिका ।।

bhayotkaṭā kālarātrī mahācaṇḍā ca caṇḍayā | kolāhalā pracaṇḍākhyā padmā narakanāyikā ||

पद्मावती भीषणा च भीमा चैव करालिका । विकराला महावज्रा त्रिकोणा पञ्चकोणिका ।।

padmāvatī bhīṣaṇā ca bhīmā caiva karālikā | vikarālā mahāvajrā trikoṇā pañcakoṇikā ||

सदीर्घा वर्तुला सप्तभूमा चैव सुभूमिका । दीप्तमायाष्टाविंशतयः कोटयः पापिदुःखदाः ।।

sadīrghā vartulā saptabhūmā caiva subhūmikā | dīptamāyāṣṭāviṃśatayaḥ koṭayaḥ pāpiduḥkhadāḥ ||

अष्टाविंशतिकोटीनां पञ्च पञ्च च नायकाः । रौरवाद्याः शतञ्चैकं चत्वारिंशच्चतुष्टयं ।।

aṣṭāviṃśatikoṭīnāṃ pañca pañca ca nāyakāḥ | rauravādyāḥ śatañcaikaṃ catvāriṃśaccatuṣṭayaṃ ||

तामिश्रमन्धतामिश्रं महारौरवरौरवौ । असिपत्रं वनञ्चैव लोहभारं तथैव च ।।

tāmiśramandhatāmiśraṃ mahārauravarauravau | asipatraṃ vanañcaiva lohabhāraṃ tathaiva ca ||

नरकं कालसूत्रञ्च महानरकमेव व । सञ्जीवनं महावीचि तपनं सम्प्रतापनं ।।

narakaṃ kālasūtrañca mahānarakameva va | sañjīvanaṃ mahāvīci tapanaṃ sampratāpanaṃ ||

सङ्घातञ्च सकाकोलं कुद्मलं पूतिमृत्तिकं । लोहशङ्कुमृजीषञ्च प्रधानं शाल्मलीं नदीम ।।

saṅghātañca sakākolaṃ kudmalaṃ pūtimṛttikaṃ | lohaśaṅkumṛjīṣañca pradhānaṃ śālmalīṃ nadīm ||

नरकान्विद्धि कोटीशनागन्वै घोरदर्शनान । पात्यन्ते पापकर्माण एकैकस्मिन्बहुष्वपि ।।

narakānviddhi koṭīśanāganvai ghoradarśanān | pātyante pāpakarmāṇa ekaikasminbahuṣvapi ||

मार्जारोलूकगोमायुगृघ्रादिवदनाश च ते । तैलद्रोण्यां नरं क्षिप्त्वा ज्वालयन्ति हुताशनं ।।

mārjārolūkagomāyugṛghrādivadanāś ca te | tailadroṇyāṃ naraṃ kṣiptvā jvālayanti hutāśanaṃ ||

अम्बरीषेषु चैवान्यांस्ताम्रपात्रेषु चापरान । अयःपात्रेषु चैवान्यान बहुवह्निकणेषु च ।।

ambarīṣeṣu caivānyāṃstāmrapātreṣu cāparān | ayaḥpātreṣu caivānyān bahuvahnikaṇeṣu ca ||

शूलाग्रारोपिताश्चान्ये छिद्यन्ते नरके ऽपरे । ताड्यन्ते च कशाभिस्तु भोज्यन्ते चाप्ययोगुडान ।।

śūlāgrāropitāścānye chidyante narake 'pare | tāḍyante ca kaśābhistu bhojyante cāpyayoguḍān ||

यमदूतैर नराः पांशून्विष्ठारक्तकफादिकान । तप्तं मद्यं पाययन्ति पाटयन्ति पुनर्नरान ।।

yamadūtair narāḥ pāṃśūnviṣṭhāraktakaphādikān | taptaṃ madyaṃ pāyayanti pāṭayanti punarnarān ||

यन्त्रेषु पीडयन्ति स्म भक्ष्यन्ते वायसादिभिः । तैलेनोष्णेन सिच्यन्ते छिद्यन्ते नैकघा शिरः ।।

yantreṣu pīḍayanti sma bhakṣyante vāyasādibhiḥ | tailenoṣṇena sicyante chidyante naikaghā śiraḥ ||

हा तातेति क्रन्दमानाः स्वकन्निदन्ति कर्म ते । महापातकजान्घोरान्नरकान्प्राप्य गर्हितान ।।

hā tāteti krandamānāḥ svakannidanti karma te | mahāpātakajānghorānnarakānprāpya garhitān ||

कर्मक्षयात्प्रजायन्ते महापातकिनस्त्विह । मृगश्वशूकरोष्ट्राणां ब्रह्महा योनिमृच्छति ।।

karmakṣayātprajāyante mahāpātakinastviha | mṛgaśvaśūkaroṣṭrāṇāṃ brahmahā yonimṛcchati ||

खरपुक्कशम्लेच्छानां मद्यपः स्वर्णहार्यपि । कृमिकीटपतङ्गत्वं गुरुगस्तृणगुल्मतां ।।

kharapukkaśamlecchānāṃ madyapaḥ svarṇahāryapi | kṛmikīṭapataṅgatvaṃ gurugastṛṇagulmatāṃ ||

ब्रह्महा क्षयरोगी स्यात सुरापः श्यावदन्तकः । स्वर्णहारी तु कुनखी दुश चर्मा गुरुतल्पगः ।।

brahmahā kṣayarogī syāt surāpaḥ śyāvadantakaḥ | svarṇahārī tu kunakhī duś carmā gurutalpagaḥ ||

यो येन संस्पृशत्येषां स तल्लिङ्गो ऽभिजायते । अन्नहर्ता मायावी स्यान्मूको वागपहारकः ।।

yo yena saṃspṛśatyeṣāṃ sa talliṅgo 'bhijāyate | annahartā māyāvī syānmūko vāgapahārakaḥ ||

धान्यं हृत्वातिरिक्ताङ्गः पिशुनः पूतिनासिकः । तैलहृत्तैलपायी स्यात पूतिवक्त्रस्तु सूचकः ।।

dhānyaṃ hṛtvātiriktāṅgaḥ piśunaḥ pūtināsikaḥ | tailahṛttailapāyī syāt pūtivaktrastu sūcakaḥ ||

परस्य योषितं हृत्वा ब्रह्मस्वमपहृत्य च । अरण्ये निर्जने देशे जायते ब्रह्मराक्षसः ।।

parasya yoṣitaṃ hṛtvā brahmasvamapahṛtya ca | araṇye nirjane deśe jāyate brahmarākṣasaḥ ||

रत्नहारी हीनजातिर्गन्धान छुछुन्दरी शुभान । पत्रं शाकं शिखी हृत्वा मुखरो धान्यहारकः ।।

ratnahārī hīnajātirgandhān chuchundarī śubhān | patraṃ śākaṃ śikhī hṛtvā mukharo dhānyahārakaḥ ||

अजः पशुंपयः काको यानमुष्ट्रः फलं कपिः । मधु दंशः फलं गृध्रो गृहकाक उपस्करं ।।

ajaḥ paśuṃpayaḥ kāko yānamuṣṭraḥ phalaṃ kapiḥ | madhu daṃśaḥ phalaṃ gṛdhro gṛhakāka upaskaraṃ ||

शिवत्री वस्त्रं सारसञ्च झल्ली लवणहारकः । उक्त आध्यात्मिकस्तापः शस्त्राद्यैर आधिभौतिकः ।।

śivatrī vastraṃ sārasañca jhallī lavaṇahārakaḥ | ukta ādhyātmikastāpaḥ śastrādyair ādhibhautikaḥ ||

ग्रहाग्निदेवपीडाद्यैर आधिकैविक ईरितः । त्रिथा तापं हि संसारं ज्ञानयोगाद्विनाशयेत । कृच्छ्रैर व्रतैश च दानाद्यैर विष्णुपूजादिभिर्नरः ।।

grahāgnidevapīḍādyair ādhikaivika īritaḥ | trithā tāpaṃ hi saṃsāraṃ jñānayogādvināśayet | kṛcchrair vrataiś ca dānādyair viṣṇupūjādibhirnaraḥ ||