चेष्टाविशेषमप्यङ्गप्रत्यङ्गे कर्म चानयोः । शरीरारम्भमिच्छन्ति प्रायः पूर्वो ऽवलाश्रयः ।।

ceṣṭāviśeṣamapyaṅgapratyaṅge karma cānayoḥ | śarīrārambhamicchanti prāyaḥ pūrvo 'valāśrayaḥ ||

लीला विलासो विछित्तिर्विभ्रमं किलकिञ्चितं । मोट्टायितं कुट्टमितं विव्वोको ललितन्तथा ।।

līlā vilāso vichittirvibhramaṃ kilakiñcitaṃ | moṭṭāyitaṃ kuṭṭamitaṃ vivvoko lalitantathā ||

विकृतं क्रीडितं केलिरिति द्वादशधैव सः । लीलेष्टजनचेष्टानुकरणं संवृतक्षये ।।

vikṛtaṃ krīḍitaṃ keliriti dvādaśadhaiva saḥ | līleṣṭajanaceṣṭānukaraṇaṃ saṃvṛtakṣaye ||

विशेषान दर्शयन किञ्चिद्विलासः सद्भिरिष्यते । हसितक्रान्दितादीनां सङ्करः किलकिञ्चितं ।।

viśeṣān darśayan kiñcidvilāsaḥ sadbhiriṣyate | hasitakrānditādīnāṃ saṅkaraḥ kilakiñcitaṃ ||

विकारः कोपि विव्वोको ललितं सौकुमार्यतः । शिरः पाणिरुरः पार्श्वङ्कटिरङ्घ्रिरिति क्रमात ।।

vikāraḥ kopi vivvoko lalitaṃ saukumāryataḥ | śiraḥ pāṇiruraḥ pārśvaṅkaṭiraṅghririti kramāt ||

अङ्गानि भ्रूलतादीनि प्रत्यङ्गान्यभिजानते । अङ्गप्रत्यङ्गयोः कर्म प्रयत्नजनितं विना ।।

aṅgāni bhrūlatādīni pratyaṅgānyabhijānate | aṅgapratyaṅgayoḥ karma prayatnajanitaṃ vinā ||

न प्रयोगः क्वचिन्मुख्यन्तिरश्चीनञ्च तत क्वचित । आकम्पितं कम्पितञ्च धूतं विधूतमेव च ।।

na prayogaḥ kvacinmukhyantiraścīnañca tat kvacit | ākampitaṃ kampitañca dhūtaṃ vidhūtameva ca ||

परिवाहितमाधूतमवधूतमथाचितं । निकुञ्चितं परावृत्तमुत्क्षिप्तञ्चाप्यधोगतम ।।

parivāhitamādhūtamavadhūtamathācitaṃ | nikuñcitaṃ parāvṛttamutkṣiptañcāpyadhogatam ||

ललितञ्चेति विज्ञेयं त्रयोदशविधं शिरः । भ्रूकर्म सप्तधा ज्ञेयं पातनं भ्रूकुटीमुखं ।।

lalitañceti vijñeyaṃ trayodaśavidhaṃ śiraḥ | bhrūkarma saptadhā jñeyaṃ pātanaṃ bhrūkuṭīmukhaṃ ||

दृष्तिस्त्रिधा रमस्थायिसञ्चारिप्रतिबन्धना । षट्त्रिंशद्भेदविधुरा रसजा तत्र चाष्टधा ।।

dṛṣtistridhā ramasthāyisañcāripratibandhanā | ṣaṭtriṃśadbhedavidhurā rasajā tatra cāṣṭadhā ||

नवधा तारकाकर्म भ्रमणञ्चलनादिकं । षोढा च नासिका ज्ञेया निश्वासो नवधा मतः ।।

navadhā tārakākarma bhramaṇañcalanādikaṃ | ṣoḍhā ca nāsikā jñeyā niśvāso navadhā mataḥ ||

षोटौष्ठकर्मकं पापं सप्तधा चिवुकक्रिया । कलुषादिमुखं षोढा ग्रीवा नवविधा स्मृता ।।

ṣoṭauṣṭhakarmakaṃ pāpaṃ saptadhā civukakriyā | kaluṣādimukhaṃ ṣoḍhā grīvā navavidhā smṛtā ||

असंयुतः संयुतश च भूम्ना हस्तः प्रमुच्यते । पताकस्त्रिपाताकश च तथा वै कर्तरीमुखः ।।

asaṃyutaḥ saṃyutaś ca bhūmnā hastaḥ pramucyate | patākastripātākaś ca tathā vai kartarīmukhaḥ ||

अर्धचन्द्रोत्करालश च शुकतुण्डस्तथैव च । सुष्टिश च शिखरश चैव कपित्थः खेटकामुखः ।।

ardhacandrotkarālaś ca śukatuṇḍastathaiva ca | suṣṭiś ca śikharaś caiva kapitthaḥ kheṭakāmukhaḥ ||

सूच्यास्यः पद्मकोषो हि शिराः समृगशीर्षकाः । कांमूलकालपद्मौ* च चतुरभ्रमरौ तथा ।।

sūcyāsyaḥ padmakoṣo hi śirāḥ samṛgaśīrṣakāḥ | kāṃmūlakālapadmau* ca caturabhramarau tathā ||

हंसास्यहंसपक्षौ च सन्दंशमुकुलौ तथा । उर्णनाभस्ताम्रचूडश चतुर्विंशतिरित्यमी ।।

haṃsāsyahaṃsapakṣau ca sandaṃśamukulau tathā | urṇanābhastāmracūḍaś caturviṃśatirityamī ||

असंयुतकराः प्रोक्ताः संयुतास्तु त्रयोदश । अञ्जलिश च कपोतश च कर्कटः स्वस्तिकस तथा ।।

asaṃyutakarāḥ proktāḥ saṃyutāstu trayodaśa | añjaliś ca kapotaś ca karkaṭaḥ svastikas tathā ||

कटको वर्धमानश्चाप्यसङ्गो निषधस तथा । दोलः पुष्पपुटश चैव तथा मकर एव च ।।

kaṭako vardhamānaścāpyasaṅgo niṣadhas tathā | dolaḥ puṣpapuṭaś caiva tathā makara eva ca ||

गजदन्तो वहिस्तम्भो वर्धमानो ऽपरे कराः । उरः पञ्चविधं स्यात्तु आभुग्ननर्तनादिकम ।।

gajadanto vahistambho vardhamāno 'pare karāḥ | uraḥ pañcavidhaṃ syāttu ābhugnanartanādikam ||

उदरन्दुरतिक्षामं खण्डं पूर्णमिति त्रिधा । पार्श्वयोः पञ्चकर्माणि जङ्घाकर्म च पञ्चधा । अनेकधा पादकर्म नृत्यादौ नाटके स्मृतम ।।

udaranduratikṣāmaṃ khaṇḍaṃ pūrṇamiti tridhā | pārśvayoḥ pañcakarmāṇi jaṅghākarma ca pañcadhā | anekadhā pādakarma nṛtyādau nāṭake smṛtam ||