रत्नानां लक्षणं वक्ष्ये रत्नं धार्यमिदं नृपैः । वज्रं मरकतं रत्नं पद्मरागञ्च मौक्तिकं ।।

ratnānāṃ lakṣaṇaṃ vakṣye ratnaṃ dhāryamidaṃ nṛpaiḥ | vajraṃ marakataṃ ratnaṃ padmarāgañca mauktikaṃ ||

इन्द्रनीलं महानीलं वैदूर्यं गन्धशस्यकं । चन्द्रकान्तं सूर्यकान्तं स्फटिकं पुलकं तथा ।।

indranīlaṃ mahānīlaṃ vaidūryaṃ gandhaśasyakaṃ | candrakāntaṃ sūryakāntaṃ sphaṭikaṃ pulakaṃ tathā ||

कर्केतनं पुष्परागं तथा ज्योतीरसं द्विज । स्पटिकं राजपट्टञ्च तथा राजमयं शुभं ।।

karketanaṃ puṣparāgaṃ tathā jyotīrasaṃ dvija | spaṭikaṃ rājapaṭṭañca tathā rājamayaṃ śubhaṃ ||

सौगन्धिकं तथा गञ्जं शङ्खब्रह्ममयं तथा । गोमेदं रुधिराक्षञ्च तथा भल्लातकं द्विज ।।

saugandhikaṃ tathā gañjaṃ śaṅkhabrahmamayaṃ tathā | gomedaṃ rudhirākṣañca tathā bhallātakaṃ dvija ||

धूलीं मरकतञ्चैव तुथकं सीसमेव च । पीलुं प्रवालकञ्चैव गिरिवज्रं द्विजोत्तम ।।

dhūlīṃ marakatañcaiva tuthakaṃ sīsameva ca | pīluṃ pravālakañcaiva girivajraṃ dvijottama ||

भुजङ्गममणिञ्चैव तथा वज्रमणिं शुभं । टिट्टिभञ्च तथा पिण्डं भ्रामरञ्च तथोत्पलं ।।

bhujaṅgamamaṇiñcaiva tathā vajramaṇiṃ śubhaṃ | ṭiṭṭibhañca tathā piṇḍaṃ bhrāmarañca tathotpalaṃ ||

सुवर्णप्रतिबद्धानि रत्नानि श्रीजयादिके । अन्तःप्रभत्वं वैमल्यं सुसंस्थानत्वमेव च ।।

suvarṇapratibaddhāni ratnāni śrījayādike | antaḥprabhatvaṃ vaimalyaṃ susaṃsthānatvameva ca ||

सुधार्या नैव धार्यास्तु निष्प्रभा मलिनास तथा । खण्डाः सशर्करा ये च प्रशस्तं वज्रधरणम ।।

sudhāryā naiva dhāryāstu niṣprabhā malinās tathā | khaṇḍāḥ saśarkarā ye ca praśastaṃ vajradharaṇam ||

अम्भस्तरति यद्वज्रमभेद्यं विमलं च यत । षट्कोणं शक्रचापाभं लघु चार्कनिभं शुभम ।।

ambhastarati yadvajramabhedyaṃ vimalaṃ ca yat | ṣaṭkoṇaṃ śakracāpābhaṃ laghu cārkanibhaṃ śubham ||

शुकपक्षनिभः स्निग्धः कान्तिमान्विमलस तथा । स्वर्णचूर्णनिभैः सूक्ष्मैर मरकतश च विन्दुभिः ।।

śukapakṣanibhaḥ snigdhaḥ kāntimānvimalas tathā | svarṇacūrṇanibhaiḥ sūkṣmair marakataś ca vindubhiḥ ||

स्फटिकजाः पद्मरागाः स्यू रागवन्तो ऽतिनिर्मलाः । जातवङ्गा भवन्तीह कुरुविन्दसमुद्भवाः ।।

sphaṭikajāḥ padmarāgāḥ syū rāgavanto 'tinirmalāḥ | jātavaṅgā bhavantīha kuruvindasamudbhavāḥ ||

सौगन्धिकोत्था काषाया मुक्ताफलास्तु शुक्तिजाः । विमलास्तेभ्य उत्कृष्टा ये च शङ्खोद्भवा मुने ।।

saugandhikotthā kāṣāyā muktāphalāstu śuktijāḥ | vimalāstebhya utkṛṣṭā ye ca śaṅkhodbhavā mune ||

नागदन्तभवाश्चाग्र्याः कुम्भशूकरमत्स्यजाः । वेणुनागभवाः श्रेष्ठा मौक्तिकं मेघजं वरं ।।

nāgadantabhavāścāgryāḥ kumbhaśūkaramatsyajāḥ | veṇunāgabhavāḥ śreṣṭhā mauktikaṃ meghajaṃ varaṃ ||

वृत्तत्वं शुक्रता स्वाच्छ्यंमहत्त्वं मौक्तिके गुणाः । इन्द्रनीलं शुभं क्षीरे राजते भ्राजते ऽधिकं ।।

vṛttatvaṃ śukratā svācchyaṃmahattvaṃ mauktike guṇāḥ | indranīlaṃ śubhaṃ kṣīre rājate bhrājate 'dhikaṃ ||

रञ्जयेत स्वप्रभावेण तममूल्यं विनिर्दिशेत । नीलरक्तन्तु वैदूर्यं श्रेष्ठं हारादिकं भजेत ।।

rañjayet svaprabhāveṇa tamamūlyaṃ vinirdiśet | nīlaraktantu vaidūryaṃ śreṣṭhaṃ hārādikaṃ bhajet ||