वेदस्मार्तं प्रवक्ष्यामि धर्मं वै पञ्चधा स्मृतं । वर्णत्वमेकमाश्रित्य यो ऽधिकारः प्रवर्तते ।।

vedasmārtaṃ pravakṣyāmi dharmaṃ vai pañcadhā smṛtaṃ | varṇatvamekamāśritya yo 'dhikāraḥ pravartate ||

वर्णधरंअः स विज्ञ्येयो यथोपनयनन्त्रिषु । यस्त्वाश्रमं समाश्रित्य पदार्थः संविधीयते ।।

varṇadharṃaḥ sa vijñyeyo yathopanayanantriṣu | yastvāśramaṃ samāśritya padārthaḥ saṃvidhīyate ||

उक्त आश्रमधर्मस्तु भिन्नपिण्डादिको यथा । उभयेन निमित्तेन यो विधिः सम्प्रवर्तते ।।

ukta āśramadharmastu bhinnapiṇḍādiko yathā | ubhayena nimittena yo vidhiḥ sampravartate ||

नैमित्तिकः स विज्ञेयः प्रायश्चित्तविधिर्यथा । ब्रह्मचारी गृही चापि वानप्रस्थो यतिर नृप ।।

naimittikaḥ sa vijñeyaḥ prāyaścittavidhiryathā | brahmacārī gṛhī cāpi vānaprastho yatir nṛpa ||

उक्त आश्रमधर्मस्तु धर्मः स्यात पञ्चधा परः । षाड्गुण्यस्याभिधाने यो दृष्टार्थः स उदाहृतः ।।

ukta āśramadharmastu dharmaḥ syāt pañcadhā paraḥ | ṣāḍguṇyasyābhidhāne yo dṛṣṭārthaḥ sa udāhṛtaḥ ||

स त्रेधा मन्त्रयागाद्यदृष्टार्थ इति मानवाः । उभयार्थो व्यवहारस्तु दण्डधारणमेव च ।।

sa tredhā mantrayāgādyadṛṣṭārtha iti mānavāḥ | ubhayārtho vyavahārastu daṇḍadhāraṇameva ca ||

तुल्यार्थानां विकल्पः स्याद यागमूलः प्रकीर्तितः । वेदे तु विहितो धर्मः स्मृतौ तादृश एव च ।।

tulyārthānāṃ vikalpaḥ syād yāgamūlaḥ prakīrtitaḥ | vede tu vihito dharmaḥ smṛtau tādṛśa eva ca ||

अनुवादं स्मृतिः सूते कार्यार्थमिति मानवाः । गुणार्थः परिसङ्ख्यार्थो वानुवादो विशेषतः ।।

anuvādaṃ smṛtiḥ sūte kāryārthamiti mānavāḥ | guṇārthaḥ parisaṅkhyārtho vānuvādo viśeṣataḥ ||

विशेषदृष्ट एवासौ फलार्थ इति मानवाः । स्यादष्टचत्वारिंशद्भिः संस्कारैर ब्रह्मलोकगः ।।

viśeṣadṛṣṭa evāsau phalārtha iti mānavāḥ | syādaṣṭacatvāriṃśadbhiḥ saṃskārair brahmalokagaḥ ||

गर्भाधानं पुंसवनं सीमन्तोन्नयनः ततः । जातकर्म नामकृतिरन्नप्राशनचूडकं ।।

garbhādhānaṃ puṃsavanaṃ sīmantonnayanaḥ tataḥ | jātakarma nāmakṛtirannaprāśanacūḍakaṃ ||

संस्कारश्चोपनयनं वेदव्रतचतुष्टयं । स्नानं स्वधर्मचारिण्या योगः स्याद्यज्ञपञ्चकं ।।

saṃskāraścopanayanaṃ vedavratacatuṣṭayaṃ | snānaṃ svadharmacāriṇyā yogaḥ syādyajñapañcakaṃ ||

देवयज्ञः पितृयज्ञो मनुष्यभूतयज्ञकौ । ब्रह्मयज्ञः सप्तपाकयज्ञसंस्थाः पुरो ऽष्टकाः ।।

devayajñaḥ pitṛyajño manuṣyabhūtayajñakau | brahmayajñaḥ saptapākayajñasaṃsthāḥ puro 'ṣṭakāḥ ||

पार्वणश्राद्धं श्रावण्याग्रहायणी च चैत्र्यपि । आश्वयुजी सप्तहविर्यज्ञसंस्थास्ततः स्मृताः ।।

pārvaṇaśrāddhaṃ śrāvaṇyāgrahāyaṇī ca caitryapi | āśvayujī saptahaviryajñasaṃsthāstataḥ smṛtāḥ ||

अग्न्याधेयमग्निहोत्रं दर्शः स्यात पशुबन्धकः । चातुर्मास्याग्रहायेष्टिर्निरूढः पशुबन्धकः ।।

agnyādheyamagnihotraṃ darśaḥ syāt paśubandhakaḥ | cāturmāsyāgrahāyeṣṭirnirūḍhaḥ paśubandhakaḥ ||

सौत्रामणिसप्तसोमसंस्थाग्निष्टोम आदितः । अत्यग्निष्टोम उक्थश च षोडशी वाजपेयकः ।।

sautrāmaṇisaptasomasaṃsthāgniṣṭoma āditaḥ | atyagniṣṭoma ukthaś ca ṣoḍaśī vājapeyakaḥ ||

अतिरात्रास तथा स्तोम अष्टौ चात्मगुणास्ततः । दया क्षमानसूया च अनायासो ऽथ मङ्गलं ।।

atirātrās tathā stoma aṣṭau cātmaguṇāstataḥ | dayā kṣamānasūyā ca anāyāso 'tha maṅgalaṃ ||

अकार्पण्यास्पृहाशौचं यस्यैते स परं व्रजेत । प्रचारे मैथुने चैव प्रस्रावे दन्तधावने ।।

akārpaṇyāspṛhāśaucaṃ yasyaite sa paraṃ vrajet | pracāre maithune caiva prasrāve dantadhāvane ||

स्नानभोजनकाले च पट्सु मौनं समाचरेत । पुनर्दानं पृथक्पानमाज्येन यपसा निशि ।।

snānabhojanakāle ca paṭsu maunaṃ samācaret | punardānaṃ pṛthakpānamājyena yapasā niśi ||

दन्तच्छेदनमुष्णं च सप्त शक्तुषु वर्जयेत । स्नात्वा पुष्पं न गृह्णीयाद देवायोग्यन्तदीरितं ।।

dantacchedanamuṣṇaṃ ca sapta śaktuṣu varjayet | snātvā puṣpaṃ na gṛhṇīyād devāyogyantadīritaṃ ||

अन्यगोत्रोप्यसम्बद्धः प्रेतस्याग्निन्ददाति यः । पिण्डञ्चोदकदानञ्च स दशाहं समापयेत ।।

anyagotropyasambaddhaḥ pretasyāgnindadāti yaḥ | piṇḍañcodakadānañca sa daśāhaṃ samāpayet ||

उदकञ्च तृणं भस्म द्वारम्पन्थास्तथैव च । एभिरन्तरितं कृत्वा पङ्क्तिदोषो न विद्यते ।।

udakañca tṛṇaṃ bhasma dvārampanthāstathaiva ca | ebhirantaritaṃ kṛtvā paṅktidoṣo na vidyate ||

//22 ।।

//22 ||