जम्बूप्लक्षाह्वयौ द्वीपौ शाल्मलिश्चापरो महान । कुशः क्रौञ्चस तथा शाकः पुष्करश्चेति सप्तमः ।।

jambūplakṣāhvayau dvīpau śālmaliścāparo mahān | kuśaḥ krauñcas tathā śākaḥ puṣkaraśceti saptamaḥ ||

एते द्वीपाः समुद्रैस्तु सप्त सप्तभिरावृताः । लवणेक्षुसुरासर्पिर्दधिदुग्धजलैः समं ।।

ete dvīpāḥ samudraistu sapta saptabhirāvṛtāḥ | lavaṇekṣusurāsarpirdadhidugdhajalaiḥ samaṃ ||

जम्बूद्वीपो द्वीपमध्ये तन्मध्ये मेरुरुच्छ्रितः । चतुरशीतिसाहस्रो भूयिष्ठः षोडशाद्विराट ।।

jambūdvīpo dvīpamadhye tanmadhye merurucchritaḥ | caturaśītisāhasro bhūyiṣṭhaḥ ṣoḍaśādvirāṭ ||

द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तरात षोडशाधः सहस्रवान । भूयस्तस्यास्य शैलो ऽसौ कर्णिकाकारसंस्थितः ।।

dvātriṃśanmūrdhni vistarāt ṣoḍaśādhaḥ sahasravān | bhūyastasyāsya śailo 'sau karṇikākārasaṃsthitaḥ ||

हिमवान हेमकूटश च निषधश्चास्य दक्षिणे । नीलः श्वेतश च शृङ्गो च उत्तरे वर्षपर्वताः ।।

himavān hemakūṭaś ca niṣadhaścāsya dakṣiṇe | nīlaḥ śvetaś ca śṛṅgo ca uttare varṣaparvatāḥ ||

लक्षप्रमाणौ द्वौ मध्ये दशहीनास तथापरे । सहस्रद्वितयोछ्रायास्तावद्विस्तारिणश च ते ।।

lakṣapramāṇau dvau madhye daśahīnās tathāpare | sahasradvitayochrāyāstāvadvistāriṇaś ca te ||

भारतं प्रथमं वर्षन्ततः किम्पुरुषं स्मृतं । हरिवर्सन्तथैवान्यन्मेरोर्दक्षिणतो द्विज ।।

bhārataṃ prathamaṃ varṣantataḥ kimpuruṣaṃ smṛtaṃ | harivarsantathaivānyanmerordakṣiṇato dvija ||

रम्यकं चोत्तरे वर्षं तथैवान्यद्धिरण्मयं । उत्तराः कुरवश चैव यथा वै भारतं तथा ।।

ramyakaṃ cottare varṣaṃ tathaivānyaddhiraṇmayaṃ | uttarāḥ kuravaś caiva yathā vai bhārataṃ tathā ||

नवसाहस्रमेकैकमेतेषां मुनिसत्तम । इलावृतञ्च तन्मध्ये सौवर्णा मेरुरुछ्रितः ।।

navasāhasramekaikameteṣāṃ munisattama | ilāvṛtañca tanmadhye sauvarṇā meruruchritaḥ ||

मेरोश चतुर्दिशन्तत्र नवसाहस्रविस्तृतं । इलावृतं महाभाग चत्वारश्चात्र पर्वताः ।।

meroś caturdiśantatra navasāhasravistṛtaṃ | ilāvṛtaṃ mahābhāga catvāraścātra parvatāḥ ||

विष्कम्भा रचिता मेरोर्योजनायुतविस्तृताः । पूर्वेण मन्दरो नाम दक्षिणे गन्धमादनः ।।

viṣkambhā racitā meroryojanāyutavistṛtāḥ | pūrveṇa mandaro nāma dakṣiṇe gandhamādanaḥ ||

विपुलः पश्चिमे पार्श्वे सुपार्श्वश्चोत्तरे स्मृतः । कदम्बस्तेषु जम्बुश च पिप्पलो बट एव च ।।

vipulaḥ paścime pārśve supārśvaścottare smṛtaḥ | kadambasteṣu jambuś ca pippalo baṭa eva ca ||

एकादशशतायामाः पादपा गिरिकेतवः । जम्बूद्वीपेति सञ्ज्ञा स्यात फलं जम्बा गजोपमं ।।

ekādaśaśatāyāmāḥ pādapā giriketavaḥ | jambūdvīpeti sañjñā syāt phalaṃ jambā gajopamaṃ ||

जम्बूनदीरसेनास्यास्त्विदं जाम्बूनदं परं । सुपार्श्वः पूर्वतो मेरोः केतुमालस्तु पश्चिमे ।।

jambūnadīrasenāsyāstvidaṃ jāmbūnadaṃ paraṃ | supārśvaḥ pūrvato meroḥ ketumālastu paścime ||

वनं चैत्ररथं पूर्वे दक्षिणे गन्धमादनः । वैभ्राजं पश्चिमे सौम्ये नन्दनञ्च सरांस्यथ ।।

vanaṃ caitrarathaṃ pūrve dakṣiṇe gandhamādanaḥ | vaibhrājaṃ paścime saumye nandanañca sarāṃsyatha ||

अरुणोदं महाभद्रं संशितोदं समानसं । शिताभश चक्रमुञ्जाद्याः पूर्वतः केशराचलाः ।।

aruṇodaṃ mahābhadraṃ saṃśitodaṃ samānasaṃ | śitābhaś cakramuñjādyāḥ pūrvataḥ keśarācalāḥ ||

दक्षिणेन्द्रेस्त्रिकूटाद्याः शिशिवासमुखा जले । शङ्खकूटादयः सौम्ये मेरौ च ब्रह्मणः पुरी ।।

dakṣiṇendrestrikūṭādyāḥ śiśivāsamukhā jale | śaṅkhakūṭādayaḥ saumye merau ca brahmaṇaḥ purī ||

चतुर्दशसहस्राणि योजनानाञ्च दिक्षु च । इन्द्रादिलोकपालानां समन्तात ब्रह्मणः पुरः ।।

caturdaśasahasrāṇi yojanānāñca dikṣu ca | indrādilokapālānāṃ samantāt brahmaṇaḥ puraḥ ||

विष्णुपादात प्लावयित्वा चन्द्रं स्वर्गात पतन्त्यपि । पूर्वेण शीता भद्राश्वाच्छैलाच्छैलाद्गतार्णवं ।।

viṣṇupādāt plāvayitvā candraṃ svargāt patantyapi | pūrveṇa śītā bhadrāśvācchailācchailādgatārṇavaṃ ||

तथैवालकनन्दापि दक्षिणेनैव भारतं । प्रयाति सागरं कृत्वा सप्तभेदाथ पश्चिमं ।।

tathaivālakanandāpi dakṣiṇenaiva bhārataṃ | prayāti sāgaraṃ kṛtvā saptabhedātha paścimaṃ ||

अब्धिञ्च चक्षुःसौम्याब्धिं भद्रोत्तरकुरूनपि । आनीलनिषधायामौ माल्यवद्गन्धमादनौ ।।

abdhiñca cakṣuḥsaumyābdhiṃ bhadrottarakurūnapi | ānīlaniṣadhāyāmau mālyavadgandhamādanau ||

तयोर्मध्यगतो मेरुः कर्णिकाकारसंस्थितः । भारताः केतुमालाश च भद्राश्वाः कुरवस तथा ।।

tayormadhyagato meruḥ karṇikākārasaṃsthitaḥ | bhāratāḥ ketumālāś ca bhadrāśvāḥ kuravas tathā ||

पत्राणि लोकपद्मस्य मर्यादाशैलवाह्यतः । जठरो देवकूटश च मर्यादापर्वतावुभौ ।।

patrāṇi lokapadmasya maryādāśailavāhyataḥ | jaṭharo devakūṭaś ca maryādāparvatāvubhau ||

तौ दक्षिणोत्तरायामावानीलनिषधायतौ । गन्धमादनकैलासौ पूर्ववचायतावुभौ ।।

tau dakṣiṇottarāyāmāvānīlaniṣadhāyatau | gandhamādanakailāsau pūrvavacāyatāvubhau ||

अशीतियोजनायामावर्णवान्तर्व्यवस्थितौ । निषधः पारिपात्रश च मर्यादापर्वतावुभौ ।।

aśītiyojanāyāmāvarṇavāntarvyavasthitau | niṣadhaḥ pāripātraś ca maryādāparvatāvubhau ||

मेरोः पश्चिमदिग्भागे यथा पूर्वे तथा स्थितौ । त्रिशृङ्गो रुधिरश चैव उत्तरौ वर्षपर्वतौ ।।

meroḥ paścimadigbhāge yathā pūrve tathā sthitau | triśṛṅgo rudhiraś caiva uttarau varṣaparvatau ||

पूर्वपञ्चायतावेतावर्णवान्तर्व्यवस्थितौ । जाठराद्याश च मर्यादाशैला मेरोश चतुर्दिशं ।।

pūrvapañcāyatāvetāvarṇavāntarvyavasthitau | jāṭharādyāś ca maryādāśailā meroś caturdiśaṃ ||

केशरादिषु या द्रोण्यस्तासु सन्ति पुराणि हि । लक्ष्मीविष्ण्वग्निसूर्यादिदेवानां मुनिसत्तम ।।

keśarādiṣu yā droṇyastāsu santi purāṇi hi | lakṣmīviṣṇvagnisūryādidevānāṃ munisattama ||

भौमानां स्वर्गधर्माणां न पापास्तत्र यान्ति च । भद्राश्वे ऽस्ति हयग्रीवो वराहः केतुमालके ।।

bhaumānāṃ svargadharmāṇāṃ na pāpāstatra yānti ca | bhadrāśve 'sti hayagrīvo varāhaḥ ketumālake ||

भारते कूर्मरूपी च मत्स्यरूपः कुरुष्वपि । विश्वरूपेण सर्वत्र पूज्यते भगवान हरिः ।।

bhārate kūrmarūpī ca matsyarūpaḥ kuruṣvapi | viśvarūpeṇa sarvatra pūjyate bhagavān hariḥ ||

किम्पुरुषाद्यष्टसु क्षुद्भीतिशोकादिकं न च । चत्तुर्विंशतिसाहस्रं प्रजा जीवन्त्यनामयाः ।।

kimpuruṣādyaṣṭasu kṣudbhītiśokādikaṃ na ca | catturviṃśatisāhasraṃ prajā jīvantyanāmayāḥ ||

कृतादिकल्पना नास्ति भौमान्यम्भांसि नाम्बुदाः । सर्वेष्वेतेषु वर्षेषु सप्त सप्त कुलाचलाः ।।

kṛtādikalpanā nāsti bhaumānyambhāṃsi nāmbudāḥ | sarveṣveteṣu varṣeṣu sapta sapta kulācalāḥ ||

नद्यश च शतशस्तेभ्यस्तीर्थभूताः प्रजज्ञिरे । भारते यानि नीर्थानि तानि तीर्थानि वच्मि ते ।।

nadyaś ca śataśastebhyastīrthabhūtāḥ prajajñire | bhārate yāni nīrthāni tāni tīrthāni vacmi te ||