प्रतिष्ठां सम्प्रवक्ष्यामि क्रमात सङ्क्षेपतो गुह । पीठं शक्तिं शिवो लिङ्गं तद्योगः सा शिवाणुभिः ।।

pratiṣṭhāṃ sampravakṣyāmi kramāt saṅkṣepato guha | pīṭhaṃ śaktiṃ śivo liṅgaṃ tadyogaḥ sā śivāṇubhiḥ ||

प्रतिष्ठायाः पञ्च भेदास्तेषां रूपं वदामि ते । यत्र ब्रह्मशिलायोगः सा प्रतिष्ठा विशेषतः ।।

pratiṣṭhāyāḥ pañca bhedāsteṣāṃ rūpaṃ vadāmi te | yatra brahmaśilāyogaḥ sā pratiṣṭhā viśeṣataḥ ||

स्थापनन्तु यथायोगं पीठ एव निवेशनं । प्रतिष्ठाभिन्नपीठस्य स्थितस्थापनमुच्यते ।।

sthāpanantu yathāyogaṃ pīṭha eva niveśanaṃ | pratiṣṭhābhinnapīṭhasya sthitasthāpanamucyate ||

उत्थापनञ्च सा प्रोक्ता लिङ्गोद्धारपुरःसरा । यस्यां तु लिङ्गमारोप्य संस्कारः क्रियते बुधैः ।।

utthāpanañca sā proktā liṅgoddhārapuraḥsarā | yasyāṃ tu liṅgamāropya saṃskāraḥ kriyate budhaiḥ ||

आथापनं तदुद्दिष्टं द्विधा विष्ण्वादिकस्य च । आसु सर्वासु चैतन्यं नियुञ्जीत परं शिवम ।।

āthāpanaṃ taduddiṣṭaṃ dvidhā viṣṇvādikasya ca | āsu sarvāsu caitanyaṃ niyuñjīta paraṃ śivam ||

यदाधारादिभेदेन प्रासादेष्वपि पञ्चधा । परीक्षमथ मेदिन्याः कुर्यात्प्रासादकाम्यया ।।

yadādhārādibhedena prāsādeṣvapi pañcadhā | parīkṣamatha medinyāḥ kuryātprāsādakāmyayā ||

शुक्लाज्यगन्धा रक्ता च रक्तगन्धा सुगन्धिनी । पीता कृष्णा सुरागन्धा विप्रादीनां मही क्रमात ।।

śuklājyagandhā raktā ca raktagandhā sugandhinī | pītā kṛṣṇā surāgandhā viprādīnāṃ mahī kramāt ||

पूर्वेशोत्तरसर्वत्र पूर्वा चैषां विशिष्यते । आखाते हास्तिके यस्याः पूर्णे मृदधिका भवेत ।।

pūrveśottarasarvatra pūrvā caiṣāṃ viśiṣyate | ākhāte hāstike yasyāḥ pūrṇe mṛdadhikā bhavet ||

उत्तमान्तां महीं विद्यात्तोयाद्यैर वा समुक्षितां । अस्थ्यङ्गारादिभिर्दुष्टामत्यन्तं शोधयेद गुरुः ।।

uttamāntāṃ mahīṃ vidyāttoyādyair vā samukṣitāṃ | asthyaṅgārādibhirduṣṭāmatyantaṃ śodhayed guruḥ ||

नगरग्रामदुर्गार्थं गृहप्रासादकारणं । खननैर गोकुलावासैः कर्षणैर वा मुहुर्मुहुः ।।

nagaragrāmadurgārthaṃ gṛhaprāsādakāraṇaṃ | khananair gokulāvāsaiḥ karṣaṇair vā muhurmuhuḥ ||

मण्डपे द्वारपूजादि मन्त्रतृप्त्यवसानकं । कर्म निर्वर्त्याघोरास्त्रं सहस्रं विधिना यजेत ।।

maṇḍape dvārapūjādi mantratṛptyavasānakaṃ | karma nirvartyāghorāstraṃ sahasraṃ vidhinā yajet ||

समीकृत्योपलिप्तायां भूमौ संशोधयेद्दिशः । स्वर्णदध्यक्षतै रेखाः प्रकुर्वीत प्रदक्षिणं ।।

samīkṛtyopaliptāyāṃ bhūmau saṃśodhayeddiśaḥ | svarṇadadhyakṣatai rekhāḥ prakurvīta pradakṣiṇaṃ ||

मध्यादीशानकोष्टस्थे पूर्णकुम्भे शिवं यजेत । वास्तुमभ्यर्च्य तत्तोयैः सिञ्चेत कुद्दालकादिकं ।।

madhyādīśānakoṣṭasthe pūrṇakumbhe śivaṃ yajet | vāstumabhyarcya tattoyaiḥ siñcet kuddālakādikaṃ ||

बाह्ये रक्षोगणानिष्ट्वा विधिना दिग्बलं क्षिपेत । भूमिं संसिच्य संस्नाप्य कुद्दालाद्यं प्रपूजयेत ।।

bāhye rakṣogaṇāniṣṭvā vidhinā digbalaṃ kṣipet | bhūmiṃ saṃsicya saṃsnāpya kuddālādyaṃ prapūjayet ||

अन्यं वस्त्रयुगच्छज्ञं कुम्भं स्कन्धे द्विजन्मनः । निधाय गीतवाद्यादिब्रह्मगोषसमाकुलं ।।

anyaṃ vastrayugacchajñaṃ kumbhaṃ skandhe dvijanmanaḥ | nidhāya gītavādyādibrahmagoṣasamākulaṃ ||

पूजां कुम्भे समाहृत्य प्राप्ते लग्ने ऽग्निकोष्ठके । कुद्दालेनाभिषिक्तेन मध्वक्तेन तु खानयेत ।।

pūjāṃ kumbhe samāhṛtya prāpte lagne 'gnikoṣṭhake | kuddālenābhiṣiktena madhvaktena tu khānayet ||

नैरृत्यां क्षेपयेन्मृत्स्नां खाते कुम्भजलं क्षिपेत । पुरस्य पूर्वसीमन्तं नयेद यावदभीप्सितं ।।

nairṛtyāṃ kṣepayenmṛtsnāṃ khāte kumbhajalaṃ kṣipet | purasya pūrvasīmantaṃ nayed yāvadabhīpsitaṃ ||

अथ तत्र क्षणं स्थित्वा भ्रामयेत परितः पुरं । सिञ्चन सीमन्तचिह्नानि यावदीशानगोचरं ।।

atha tatra kṣaṇaṃ sthitvā bhrāmayet paritaḥ puraṃ | siñcan sīmantacihnāni yāvadīśānagocaraṃ ||

अर्घ्यदानमिदं प्रोक्तं तत्र कुम्भपरिब्रमात । इत्थं परिग्रहं भूमेः कुर्वीत तदनन्तरं ।।

arghyadānamidaṃ proktaṃ tatra kumbhaparibramāt | itthaṃ parigrahaṃ bhūmeḥ kurvīta tadanantaraṃ ||

कर्करान्तं जलान्तं वा शल्यदोषजिघांसया । खानयेद भूः कुमारीं चेद विधिना शल्यमुद्धरेत ।।

karkarāntaṃ jalāntaṃ vā śalyadoṣajighāṃsayā | khānayed bhūḥ kumārīṃ ced vidhinā śalyamuddharet ||

अकचटतपयशहान मानवश्चेत प्रश्नाक्षराणि तु । अग्नेर्ध्वजादिपातिताः स्वस्थाने शल्यमाख्यान्ति ।।

akacaṭatapayaśahān mānavaścet praśnākṣarāṇi tu | agnerdhvajādipātitāḥ svasthāne śalyamākhyānti ||

कर्तुश्चाङ्गविकारेण जानीयात्तत्प्रमाणतः । पश्वादीनां प्रवेशेन कीर्तनैर विरुतैर दिशः ।।

kartuścāṅgavikāreṇa jānīyāttatpramāṇataḥ | paśvādīnāṃ praveśena kīrtanair virutair diśaḥ ||

मातृकामष्टवर्गाढ्यां फलके भुवि वा लिखेत । शल्यज्ञानं वर्गवशात पूर्वादीशान्ततः क्रमात ।।

mātṛkāmaṣṭavargāḍhyāṃ phalake bhuvi vā likhet | śalyajñānaṃ vargavaśāt pūrvādīśāntataḥ kramāt ||

अवर्गे चैव लोहन्तु कवर्गे ऽङ्गारमग्नितः । चवर्गे भस्म दक्षे स्याट टवर्गे ऽस्थि च नैरृते ।।

avarge caiva lohantu kavarge 'ṅgāramagnitaḥ | cavarge bhasma dakṣe syāṭ ṭavarge 'sthi ca nairṛte ||

तवर्गे चेष्टका चाप्ये कपालञ्च पवर्गके । यवर्गे शवकीतादि शवर्गे लोहमादिशेत ।।

tavarge ceṣṭakā cāpye kapālañca pavargake | yavarge śavakītādi śavarge lohamādiśet ||

हवर्गे रजतं तद्वदवर्गाच्चानर्थकरानपि । प्रीक्ष्यात्मभिः करापूरैर अष्टाङ्गुलमृदन्तरैः ।।

havarge rajataṃ tadvadavargāccānarthakarānapi | prīkṣyātmabhiḥ karāpūrair aṣṭāṅgulamṛdantaraiḥ ||

पादोनं खातमापूर्य सजलैर मुद्गराहतैः । लिप्तां समप्लवां तत्र कारयित्वा भुवं गुरुः ।।

pādonaṃ khātamāpūrya sajalair mudgarāhataiḥ | liptāṃ samaplavāṃ tatra kārayitvā bhuvaṃ guruḥ ||

सामान्यार्घ्यकरो यायान्मण्डपं वक्ष्यामाणकं । तोरणद्वाःपतीनिष्ट्वा प्रत्यग्द्वारेण संविशेत ।।

sāmānyārghyakaro yāyānmaṇḍapaṃ vakṣyāmāṇakaṃ | toraṇadvāḥpatīniṣṭvā pratyagdvāreṇa saṃviśet ||

कुर्यात्तत्रात्मशुद्ध्यादि कुण्डमण्डपसंस्कृतिं । कलसं वर्धनीसक्तं लोकपालशिवार्चनं ।।

kuryāttatrātmaśuddhyādi kuṇḍamaṇḍapasaṃskṛtiṃ | kalasaṃ vardhanīsaktaṃ lokapālaśivārcanaṃ ||

अग्नेर्जननपूजादि सर्वं पूर्ववदाचरेत । यजमानान्वितो यायाच्छिलानां स्नानमण्डपं ।।

agnerjananapūjādi sarvaṃ pūrvavadācaret | yajamānānvito yāyācchilānāṃ snānamaṇḍapaṃ ||

शिलाः प्रासादलिङ्गस्य पादधर्मादिसञ्ज्ञकाः । अष्टाङ्गुलोच्छ्रिताः शस्ताश चतुरस्राः करायताः ।।

śilāḥ prāsādaliṅgasya pādadharmādisañjñakāḥ | aṣṭāṅgulocchritāḥ śastāś caturasrāḥ karāyatāḥ ||

पाषाणानां शिलाः कार्या इष्टकानां तदर्धतः । प्रासादे ऽश्मशिलाः शैले इष्टका इष्टकामये ।।

pāṣāṇānāṃ śilāḥ kāryā iṣṭakānāṃ tadardhataḥ | prāsāde 'śmaśilāḥ śaile iṣṭakā iṣṭakāmaye ||

अङ्किता नववक्त्राद्यैः पङ्कजाः पङ्कजाङ्किताः । नन्दा भद्रा जया रिक्ता पूर्णाख्या पञ्चमी मता ।।

aṅkitā navavaktrādyaiḥ paṅkajāḥ paṅkajāṅkitāḥ | nandā bhadrā jayā riktā pūrṇākhyā pañcamī matā ||

आसां पद्मो महापद्मः शङ्खो ऽथ मकरस तथा । समुद्रश्चेति पञ्चामी निधिकुम्भाः क्रमाधः ।।

āsāṃ padmo mahāpadmaḥ śaṅkho 'tha makaras tathā | samudraśceti pañcāmī nidhikumbhāḥ kramādhaḥ ||

नन्दा भद्रा जया पूर्णा अजिता चापराजिता । विजया मङ्गलाख्या च धरणी नवमी शिला ।।

nandā bhadrā jayā pūrṇā ajitā cāparājitā | vijayā maṅgalākhyā ca dharaṇī navamī śilā ||

सुभद्रश च विभद्रश च सुनन्दः पुष्पनन्दकः । जयो ऽथ विजयश चैव कुम्भः पूर्णस्तथोत्तरः ।।

subhadraś ca vibhadraś ca sunandaḥ puṣpanandakaḥ | jayo 'tha vijayaś caiva kumbhaḥ pūrṇastathottaraḥ ||

नवानान्तु यथासङ्ख्यं निधिकुम्भः पूर्णस्तथोत्तरः । शराणुना ।।

navānāntu yathāsaṅkhyaṃ nidhikumbhaḥ pūrṇastathottaraḥ | śarāṇunā ||

सर्वासामविशेषेण तनुत्रेणावगुण्ठनं । मृद्भिर्गोमययोगामूत्रकषायैर गन्धवारिणा ।।

sarvāsāmaviśeṣeṇa tanutreṇāvaguṇṭhanaṃ | mṛdbhirgomayayogāmūtrakaṣāyair gandhavāriṇā ||

अस्त्रेण हूं फडन्तेन मलस्नानं समाचरेत । विधिना पञ्चगव्येन स्नानं पञ्चामृतेन च ।।

astreṇa hūṃ phaḍantena malasnānaṃ samācaret | vidhinā pañcagavyena snānaṃ pañcāmṛtena ca ||

गन्धतोयान्तरं कुर्यान्निजनामाङ्किताणुना । फलरत्नसुवर्णानां गोशृङ्गसलिलैस्ततः ।।

gandhatoyāntaraṃ kuryānnijanāmāṅkitāṇunā | phalaratnasuvarṇānāṃ gośṛṅgasalilaistataḥ ||

चन्दनेन समालभ्य वस्त्रैर आच्छादयेच्छिलां । स्वर्णोत्थमासनं दत्वा नीत्वा यागं प्रदक्षिणं ।।

candanena samālabhya vastrair ācchādayecchilāṃ | svarṇotthamāsanaṃ datvā nītvā yāgaṃ pradakṣiṇaṃ ||

शय्यायां कुशतल्पे वा हृदयेन निवेशयेत । सम्पूज्य न्यस्य बुद्ध्यादिधरान्तं तत्त्वसञ्चयं ।।

śayyāyāṃ kuśatalpe vā hṛdayena niveśayet | sampūjya nyasya buddhyādidharāntaṃ tattvasañcayaṃ ||

त्रिखण्डव्यापकं तत्त्वत्रयञ्चानुक्रमान न्यसेत । बुद्ध्यादौ चित्तपर्यन्ते चिन्तातन्मात्रकावधौ ।।

trikhaṇḍavyāpakaṃ tattvatrayañcānukramān nyaset | buddhyādau cittaparyante cintātanmātrakāvadhau ||

तन्मात्रादौ धरान्ते च शिवविद्यात्मनां स्थितिः । तत्त्वानि निजमन्त्रेण तत्त्वेशांश च हृदार्चयेत ।।

tanmātrādau dharānte ca śivavidyātmanāṃ sthitiḥ | tattvāni nijamantreṇa tattveśāṃś ca hṛdārcayet ||

स्थानेषु पुष्पमालादिचिह्नितेषु यथाक्रमं । क्षमाग्नियजमानार्कान जलवातेन्दुखानि च ।।

sthāneṣu puṣpamālādicihniteṣu yathākramaṃ | kṣamāgniyajamānārkān jalavātendukhāni ca ||

प्रतितत्त्वं न्यसेदष्टौ मूर्तीः प्रतिशिलां शिलां । सर्वं पशुपतिं चोग्रं रुद्रं भवमथेश्वरं ।।

pratitattvaṃ nyasedaṣṭau mūrtīḥ pratiśilāṃ śilāṃ | sarvaṃ paśupatiṃ cograṃ rudraṃ bhavamatheśvaraṃ ||

महादेवं च भीमं च मूर्तीशांश च यथाक्रमात । इत्यादिमन्त्रान लोकपालान यथासङ्ख्यं निजाणुभिः ।।

mahādevaṃ ca bhīmaṃ ca mūrtīśāṃś ca yathākramāt | ityādimantrān lokapālān yathāsaṅkhyaṃ nijāṇubhiḥ ||

विन्यस्य पूजयेत कुम्भांस्तन्मन्त्रैर वा निजाणुभिः । इन्द्रादीनां तु वीजानि वक्ष्यमाणक्रमेण तु ।।

vinyasya pūjayet kumbhāṃstanmantrair vā nijāṇubhiḥ | indrādīnāṃ tu vījāni vakṣyamāṇakrameṇa tu ||

उक्तो नवशिलापक्षः शिला पञ्चपदा तथा । प्रतितत्त्वं न्यसेन्मूर्तीः सृष्ट्या पञ्च धरादिकाः ।।

ukto navaśilāpakṣaḥ śilā pañcapadā tathā | pratitattvaṃ nyasenmūrtīḥ sṛṣṭyā pañca dharādikāḥ ||

ब्रह्मा विष्णुस तथा रुद्र ईश्वरश च सदाशिवः । एते च पञ्च मूर्तीशा यष्टव्यास्तासु पूर्ववत ।।

brahmā viṣṇus tathā rudra īśvaraś ca sadāśivaḥ | ete ca pañca mūrtīśā yaṣṭavyāstāsu pūrvavat ||

सम्पूज्य कलशान पञ्च क्रमेण निजनामभिः । निरुन्धीत विधानेन न्यासो मध्यशिलाक्रमात ।।

sampūjya kalaśān pañca krameṇa nijanāmabhiḥ | nirundhīta vidhānena nyāso madhyaśilākramāt ||

कुर्यात प्राकारमन्त्रेण भूतिदर्भैस्ततः । कुण्डेषु धारिकां शक्तिं विन्यस्याभ्यर्च्य तर्पयेत ।।

kuryāt prākāramantreṇa bhūtidarbhaistataḥ | kuṇḍeṣu dhārikāṃ śaktiṃ vinyasyābhyarcya tarpayet ||

तत्त्वतत्त्वाधिपान मूर्तीर्मूर्तीशांश च घृतादिभिः । ततो ब्रह्मांशशुद्ध्यर्थं मूलाङ्गं ब्रह्मभिः क्रमात ।।

tattvatattvādhipān mūrtīrmūrtīśāṃś ca ghṛtādibhiḥ | tato brahmāṃśaśuddhyarthaṃ mūlāṅgaṃ brahmabhiḥ kramāt ||

शिलाः । पूजयेच्च कुशैः स्पृष्ट्वा प्रतितत्त्वमनुक्रमात ।।

śilāḥ | pūjayecca kuśaiḥ spṛṣṭvā pratitattvamanukramāt ||

सांनिध्यमथ सन्धानं कृत्वा शुद्धं पुनर्न्यसेत । एवं भागत्रये कर्म गत्वा गत्वा समाचरेत ।।

sāṃnidhyamatha sandhānaṃ kṛtvā śuddhaṃ punarnyaset | evaṃ bhāgatraye karma gatvā gatvā samācaret ||

ओं आं ईं आत्मतत्त्वविद्यातत्त्वाभ्यां नमः इति । संस्पृशेद दर्भमूलाद्यैर ब्रह्माङ्गादित्रयं क्रमात । कुर्यात्तत्त्वानुसन्धानं ह्रस्वदीर्घप्रयोगतः ।।

oṃ āṃ īṃ ātmatattvavidyātattvābhyāṃ namaḥ iti | saṃspṛśed darbhamūlādyair brahmāṅgāditrayaṃ kramāt | kuryāttattvānusandhānaṃ hrasvadīrghaprayogataḥ ||

ओं हां उं विद्यातत्त्वशिवतत्त्वाभ्यां नमः । घृतेन मधुना पूर्णांस्ताम्रकुम्भान सरत्नकान । पञ्चगव्यार्घ्यर्ससिक्तान लोकपालाधिदैवतान ।।

oṃ hāṃ uṃ vidyātattvaśivatattvābhyāṃ namaḥ | ghṛtena madhunā pūrṇāṃstāmrakumbhān saratnakān | pañcagavyārghyarsasiktān lokapālādhidaivatān ||

पूजयित्वा निजैर मन्त्रैः सन्निधौ होममाचरेत । शिलानामथ सर्वासां संस्मरेदधिदैवताः ।।

pūjayitvā nijair mantraiḥ sannidhau homamācaret | śilānāmatha sarvāsāṃ saṃsmaredadhidaivatāḥ ||

विद्यारूपाः कृतस्नाना हेमवार्णाः शिलाम्बराः । न्यूनादिदोषमोषार्थं वास्तुभूमेश च शुद्धये । यजेदस्त्रेण मूर्धान्तमाहुतीनां शतं शतं ।।

vidyārūpāḥ kṛtasnānā hemavārṇāḥ śilāmbarāḥ | nyūnādidoṣamoṣārthaṃ vāstubhūmeś ca śuddhaye | yajedastreṇa mūrdhāntamāhutīnāṃ śataṃ śataṃ ||